طراحي برنامة مطالعاتي روزانه براي استفاده دانش آموزان

هوالمستعان

برنامة مطالعاتي روزانه

نام دانش آموز :                                             كلاس :           تاريخ مراجعه :      /     / 85  

  تاريخ اجرا: :      /    / 85                    تاريخ مراجعه بعدي:      /    / 85

هدف از برنامه ريزي تحصيلي ، در حقيقت داشتن يك نقشة خوب براي آيندة تحصيلي شماست نه از بين بردن تفريحات و .

ايام هفته

 

ساعت

ساعت

ساعت

برنامه درسي روزانه

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه سوم

شنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

يك شنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دو شنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سه شنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چهارشنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پنج شنبه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جمعه

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

ساعت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تصميم گرفتن براي مطالعه و يادگيري مناسب در برنامة تحصيلي ،  شبيه ماهي است ، گرفتن آن آسان و لي نگه داشتن آن سخت است .

 

 

توصيه هائي براي بالا بردن كيفيت مطالعه در برنامه روزانه

 

·        اولويت اول در برنامه ريزي تحصيلي يادگيري دقيق دروس روزانه است ، چگونگي اين يادگيري عبارت است از :

·          پيش مطالعه   - يعني تعدادي از صفحات درس جديد را كه احتمال تدريس آن توسط معلم وجود دارد  مطالعه نموده و سئوالات پاياني درس را مورد توجه قرار دهيم ، تا آمادگي و انگيزه مناسب براي يادگيري فراهم آيد .

·          دقت و توجه در هنگام تدريس -  براي فهم مباحث ارائه شده دبيران در كلاس درس توجه لازم را داشته باشيد.

·        مطالعه براي يادگيري در اولين فرصت مناسب دروس تدريس شده را مطالعه كنيد تا مطالب مورد مطالعه تثبيت كردد.

 

·          به ساعات تعيين شده مطالعه مقيد باشيد .چنانچه بر اثر حوادث خاص مانند ميهماني ، خريد ، ديدن فيلم و سريال و برنامه خود را تغيير مي دهيد سعي كنيد بلافاصله دروس عقب افتادة خود را جبران كنيد . جبران دروس عقب افتاده از ساعات استراحت و خواب روزانه  امكانپذير خواهد شد .

·          اراده كنيد واقعاً درس بخوانيد ، فكر هاي موهوم و نامناسب را از ذهن خود خارج كنيد .رسيدن به هدفهاي خوب و مناسب از طريق اراده و پشتكار شما محقق خواهد شد . لذا ابتدا فكر كنيد سپس تصميم بگيريد و آنگاه عمل نمائيد و درانجام تصميمات خود مصمم و پي گير باشيد .

·          بهترين ساعات براي مطالعه زماني است كه در منزل محيط ساكت و آرامي فراهم آيد تا شما تمركز مناسبي براي مطالعه دروس داشته باشيد در اين موقعيت يادگيري دروس  بهتر صورت مي گيرد ، شما بايد صيد كننده بهترين لحظه ها براي مطالعه و يادگيري باشيد.چنانچه در ساعت مشخص شده براي مطالعه وضعيت خانه نا مناسب بود سعي كنيد از فضاي بيرون از خانه با توجه به فصول و حضور در قرائت خانة كتابخانه ها براي مطالعه استفاده نمائيد .

·          هركاه در ساعت مشخص شده براي مطالعه درس روز را مطالعه و حفظ نموديد سعي كنيد به مطالعه دروس قبل بپردازيد ، بدين ترتيب كه:

·           هر درس را از ابتداي كتاب شروع كنيد .

·          درسهاي هر بخش را دقيقاً مطاله نمائيد در صورت لزوم مطالب را برجسته نموده يا خلاصه نويسي نمائيد.

·          موارد مبهم را يادداشت نمائيد و در اولين فرصت از دبيران و دوستان خود بپرسيد ،

·          صفحاتي را كه مطالعه مي كنيد علامت گذاري كنيد تا در مراحل بعدي از محل علامت قبلي به مطالعه خود ادامه دهيد .

·         چنانچه عليرغم توجه لازم نتوانستيد درس را خوب ياد بگيريد مشكل خود را با خانواده و مشاورين در ميان بگذاريدتا بتوانند با هماهنگي و اقدامات مناسب زمينه اي را فراهم آورند كه شما بتوانيد از توضيحات تكميلي دبيران ،و دانش آموزان زبده بصورت كلاس جبراني و تقويتي بهره مند شويد.

با تشكر

 

 

 

(طرح پیشنهادی)  اقدامات اصلاحي و  طرح گرايشي كردن فعاليت هاي مربيان پرورشي در ساختار جديد امور تربيت

                                                               

باسمه تعالي

وزارت آموزش و پرورش

((شوراي نظام پذيرش و بررسي پيشنهادات))

 

1- مشخصات فردي پيشنهاد دهنده(پيشنهاد دهندگان)

رديف

نام و نام خانوادگي

مدرك و رشته تحصيلي

شغل

منطقه/شهرستان

واحد سازماني

تلفن تماس

1

محمد قمي فر

كارشناسي برنامه ريزي امور تربيتي

كارشناس مسئول

فرهنگي و اجتماعي

سبزوار

امور تربيتي

2229524-0571

 

2- عنوان پيشنهاد

اقدامات اصلاحي و  طرح گرايشي كردن فعاليت هاي مربيان پرورشي در ساختار جديد امور تربيتي

 

3- سطح و محدودة اجراي پيشنهاد

شهرستان        ¨                                 استان           ¨                        كشور        ¢

 

4- شرح  پيشنهاد و شيوة اجرا

 

پس از انقلاب شكوهمند مردم بزرگوار ايران به رهبري زعيم عاليقدر حضرت امام خميني (ره)  مسئولين دلسوزي عهده دار مسئوليت هاي اجرائي ،اين مرزو بوم شده  و سعي در تغيير بنيادي نهادها و ادارات تحت امر خود نمودند تا بصورتي چهرة درخشان اسلام و نهاده هاي انقلاب را نمودار سازند.

ازجمله اين افتخار آفرينان شهيدان پاكبازي چون شهيد رجائي و باهنر بودند كه خود به نوعي درگير مسائل آموزشي  قبل انقلاب بوده و بدرستي غربت اسلام و نيازمندي دانش آموزان به  زمينه هاي تربيت ديني را دريافته و ضرورت بكار گيري  و استفاده از نيروهاي مومن و فداكار را در بدنه آموزش و پرورش تحت عنوان مربي پرورشي  را اعلام و زمينة لازم براي حضور چنين نيروهائي را فراهم نمودند.

در زماني كه مسئولين به برنامه ريزي و تدارك فعاليت هاي مكمل آموزشي تحت عنوان فعاليت هاي تربيتي مشغول بودند و از طريق آموزش و فراهم آوري خلاقيت و ابتكار در جهت تعميق مسائل دين تلاش مي نمودند كه در حد خود از توان عمومي يك فرد بالاتر به نظر مي رسيد آموزش و پرورش نيازمنديهاي ديگري را هم تجربه مي نمود و اين نياز ها بگونه اي خاص به سمت و سوي مربيان جهت مي گرفت و مشغوليت آنان را دوچندان مي كرد ، هرچند روحية انقلابي و تعهد مربيان باعث مي شد كه از اين همه كار و تلاش ، گله و شكايتي نداشته و به راحتي پذيراي مسئوليت هاي سنگين ديگري باشند.

در اوايل انقلاب وجود نيروهاي نظارتي و حراستي  شكل نگرفته بود و بسياري از فعاليت هايٍ گزينشي ، حفاظت نيروها و قضاوت در چون و چراي فعاليت ها و افراد پيراموني مربيان به طور غير مستقيم و ناخواسته به آنان واگذار مي شد و حضور و كار در چنين زمينه هائي مسيري براي ضربه پذيري مربيان را فراهم مي آورد .

از طرفي بسياري از فعاليت هاي مكمل آموزشي و اجتماعي مانند بسيج ، هلال احمر ، تشكل هاي انجمن اسلامي ، انجمن و اولياء و   بجهت بلا متصدي بودن به مربيان واگذار مي شد و يا اينكه خود مربيان پذيراي مسئوليت هاي سنگين و طاقت فرساي ارائه شده بودند .

آنچه كه از همه موثرتر و كاري تر عمل مي نمود حجم زياد و تنوع  فعاليت ها  و عدم تخصص مربيان در همه امور محوله بود بصورتي كه توان كاري آنان را زير سئوال برده و كارائي آنان را ضعيف نمودار مي ساخت  و تعداد زياد غلط  در زياد مشق نوشتن آنان باعث شد كه هجمه ها از طرف دوست و دشمن آغاز شده و ضرورت وجود و اهميت كاري آنان را زير سئوال ببرد .

مجموعه عوامل فوق الذكر موقعيتي را فراهم آورد تا عوامل و نيروهاي همكار مربيان در آموزش و پرورش نسبت به اين قشر حساس شده و تا اندازه اي از رفتار آنان متاثر و مرعوب گردند و چنين زمينه اي باعث شد كه رفتارهاي خشن و مخرب نسبت به آنان شكل گرفته ودر مواردي بشكل تخريب ، بدگوئي و نمودار گردد.

هرچند اين نيروهاي جان بركف و سربازان گمنام در برهه اي از انقلاب حقاً نقش ويژه اي داشته بصورتي كه دشمن را به تكاپو و دوستان را به حيرت واداشته است  كه از آن جمله به موقعيت هاي ذيل مي توان اشاره نمود .

 

     1-    بعنوان عناصر هدايت كننده       مربيان در اوائل انقلاب بعنوان عناصر آگاه به ترفند گروهك هاي ملحد و كافر نقش گرفته و در جهت مبارزه عملي در برابر افكار و تلقينات آنان جايگاه ويژه اي يافته و فعاليت پي گير آنان باعث شد كه اتاق هاي جنگ مدارس يكي پس از ديگري برچيده شده ، نفوذ اين عوامل مخرب كاهش يافته و محيط امني را براي دانش آموزان به ارمغان آورند.

 

    2-   بعنوان پشتيبان و همراه در دفاع مقدس       با شروع جنگ تحميلي عراق و آغاز دفاع مقدس مربيان  علاوه بر فعاليت هاي جاري خود بعنوان پشتيبان و همراه كاروان هاي تداركات و اعزام نيرو فعاليت نموده  و تلاش ويژه اي در جهت بسيج نيروهاي جوان وجمع آوري كمك هاي مردمي بكار گرفتند  و از طرفي خود بعنوان الگوي عملي دانش آموزان و معلمان براي حضور فعال در صحنه هاي دفاع مقدس انجام وظيفه نمودند.

 

   3-      بعنوان مبارز در جبهة تهاجم فرهنگي دشمن       با شروع دوران سازندگي و مايوس شدن دشمن از شكست انقلاب در جنگ ، هجمه اي عظيم عليه جوانان را تدارك نمود و با همة امكانات به ميدان مبارزه آمد در چنين موقعيتي وجود نيروهاي آگاه و عاطفي كه بتوانند جوانان را از لطائف الحيل دشمن آگاه نمايند كاري اساسي بود ، مربيان محترم پرورشي با صرف وقت و توجيه دانش آموزان تا حد زيادي موفق به حنثي نمودن ترفند هاي دشمن شدند ، ايستادگي آنان در برابر دشمن  خاموش ، فصل ديگري از فعاليت آنان را رقم زد .

 

   4-       بعنوان تعديل كنندة رفتارهاي افراطي       در دوران اخير موقعيت هاي خاص ديگري حيات كاري مربيان را تحت تاثير قرار داد ، تبليغ افراطي آزادي جوانان و حضور نا مانوس آنان در صحنه هاي اجتماعي در زماني مطرح شد كه توانمندي عملي مربيان تحت تاثير حذف معاونت پرورشي قرار گرفت ، در اين زمان كه هسته اصلي و برنامه ريزي كلان امور تربيتي به عنوان تعميم فعاليت ها  بگونه اي ديگر طراحي شد ضرورت وجود مربيان را در رده هاي پائين زير سئوال برد و انگيزة كاري آنان را بشدت تحت تاثير قرار داد . در اين زمان هم مربيان با خويشتن داري و بزرگواري خود  عليرغم بي مهري ها و برخورد هاي تند اطرافيان ايستادگي نموده و سعي در تعديل رفتارهاي افراطي دانش آموزان نمودند  مجموعه فعاليت هاي مربيان در اين دوران خود برگ زرين ديگري در كارنامة توفيقات مربيان خواهذ بود .

اينك كه زمزمة احياي معاونت پرورشي  همة دلسوزان به نظام و انقلاب را خوشحال مي نمايد و آنها كه ورق هاي تاريخي اين كارنامه را نظاره كرده اند بر اين باورند كه لازمه احياي معاونت پرورشي وجود اصلاحاتي مناسب در جهت رفع نواقص تشكيلات و زمينه هاي اجرائي فعاليت ها  است كه مي بايد توجه مسئولان به موارد ذيل جلب گردد.

الف)  در ساختار جديد معاونت پرورشي ايجاد بودجه اي مناسب  برابر فعاليت هاي لازم و قابل ارائه ، در حد توان مقابله با تهاجم گستردة بيگانگان از ضروريات اوليه است ، بگونه اي كه بتوان براحتي در جهت غني كردن فعاليت ها و جذب جوانان و نوجوانان گام برداشت و با همان حربة دشمن در جهت خنثي نمودن تاكتيك هاي بكار گرفته شده مبارزه نمود .

 

ب ) ايجاد جايگاهي مناسب در سلسله مراتب اداري كه براحتي بتوان متخصصين و افراد توانمند را جذب نمود و زمينة كاري مساعدي براي آنان فراهم ساخت تا بتوانند برنامه ريزيهاي كاملي در جهت تربيت ديني دانش آموزان ارائه و زمينه اجرائي آن فعاليت ها را فراهم نمايند .

 

ج )گرايشي نمودن فعاليت ها در حد توشه و توان مربيان موجود كه بتوانند انتظارات متربيان و جامعه را جوابگو بوده و پس از حسن انجام كار پشتوانه اي بر توانمندي آنها تلقي شود و انگيزه و علاقه به ادامه كار را رونق بخشد .

در جهت گرايشي نمودن فعاليت هاي مربيان  چنين تقسيم كاري معرفي و پيشنهاد مي گردد.

 

مجموعه فعاليت هاي مربيان پرورشي  با گرايش هاي كاري مناسب با توان و تخصص  هر فرد

 

رديف

عنوان گرايش

محور فعاليت ها

1

مشاوره و راهنمائي

فعاليت هاي راهنمائي ومشاوره دانش آموزان در دوره هاي ابتدائي و راهنمائي

2

تدريس دروس پرورشي

تدريس دروس پرورشي دورة راهنمائي و متوسطه و تدريس قرآن در دورة ابتدائي

3

فعاليت هاي

گروهي و اجتماعي

برگزاري انتخابات و تشكيل گروهها انجمن هاي فرهنگي و هنري و شوراهاي دانش آموزي / بكارگيري دانش آموزان در حل مشكلات مدرسه / زمينه سازي براي ارائه راهكار در جلسات دانش آموزي / برگزاري نشست هاي سياسي و جلسات پرسش و پاسخ در مدرسه و

4

گرايش

فعاليت هاي هنري

آموزش ، هدايت  و تحت پوشش قرار دادن دانش اموزان هنرمند در فعاليت هاي خطاطي ، طراحي ، نقاشي و برگزاري جشنواره هاي هنرهاي دستي و تجسمي/تشكيل انجمن هاي هنري/ تشكيل نمايشگاه آثار برگزيده و

5

گرايش

فعاليت هاي فرهنگي

آموزش ، هدايت  و تحت پوشش قرار دادن دانش اموزان هنرمند در فعاليتهاي ادبي / داستان نويسي /روزنامه ديواري / نشريه /و برگزاري جشنواره هاي ادبي شعر و داستان و نشريه / تشكيل انجمن هاي فرهنگي /شب شعر و خاطره و 

6

فعاليت هاي معارف اسلامي

آموزش ، هدايت  و تحت پوشش قرار دادن دانش اموزان  در فعاليت هاي ديني و معارف اسلامي مانند قرآن / نهج البلاغه/ اقامة نماز / اذان و. ..  /تجهيز نمازخانه و ارتباط با مساجد / برگزاري مراسم قرآني/تشكيل جلسات تلاوت قرآن به وسيله دانش آموزان /  همكاري با مجامع قرآني شهر و منطقه

/ برنامه ريزي در جهت حفظ / تبليغات لازم براي جذب دانش آموزان به مسابقات قرآني و

7

فعاليت هاي مكمل

 و فوق برنامه

اهتمام در برگزاري ايام الله ها ، مناسبت ها / ترويج فرهنگ كتابخاني در مدرسه / شناساندن سيرة اهل البيت و ائمه به دانش آموزان/ برنامه ريزي و نظارت بر برنامه هاي آغازين /اجراي مناسب مراسم چشن تكليف / برگزاري نمايشگاه كتاب و

 

د ) آموزش مربيان برابر ساختار جديد امور تربيتي و با توجه به سياستگزاريها و تغييرات بعمل آمده از اهميت خاصي برخوردار خواهد بود ، اين آموزش ها با هدف تبيين روند فعاليت ها در جهت رسيدن به مختصات تصوير شده متعالي نظام آموزش و پرورش و به منظور ايجاد انگيزة كافي در مربيان براي تلاش و كوشش مستمر آنان انجام خواهد شد و از باب تذكر يك بار ديگر چگونگي انجام فعاليت ها مرور خواهد شد و بازخورد هر فعاليت هم زمان با آموزش از مربيان دريافت خواهد شد  تا در صورت امكان زمينه هاي لازم براي بهينه شدن هر فعاليت عملي شود  .

 

 

5- دشواري كار   

   (موانع و مشكلات موجود بر سر راه اجراي پيشنهاد و ارائه راه حل هاي ممكن در جهت رفع اين موانع)

 

الف - دشواري ها و موانع

        1-      بودجه اي بودن  طرح به جهت آموزش كليه مربيان از طريق آموزش ضمن خدمت / تهيه CD/آموزش چهره به جهره

      2-      متمركز شدن مربيان در تعداي از گرايش ها و كمبود نيرو در تعدادي ديگر از گرايش هاي كاربردي و تخصصي

      3-      كم استفاده بودن طرح آموزش براي مربياني كه از تلاش وفعاليت لازم برخورداربوده وخلاقيت هاي مناسبي دركار خودداشته اند .

      4-      مشكل دولت و آموزش و پرورش براي افزايش بودجة اين بخش از فعاليت ها

   5-   صرف وقت براي توجيه سازمان مديريت و برنامه ريزي در استفاده از نيروهاي توانمند و متخصص و احيانا ايجاد پست هاي جديد در تشكيلات امور تربيتي

ب راههاي رفع موانع و مشكلات

   1-      استفاده از مربيان توانمند وخلاق براي آموزش همكاران بر اساس طرح آموزش متمركز نخبگان و انتشار آموزش از طرف آنان در كليه مناطق و شهرستانها

    2-         توجيه مسئولين به تخصيص بودجه هاي واقعي براي موفقيت در ماموريت هاي مورد انتظار در امور تربيتي

  3-    مجتمع نمودن سازمانها و نهادهائي كه فعاليت مسترك داشته و گاه به جهت كمبود بودجه رويكرد ضعيفي در فعاليت ها دارند .(مثلا در بحث اوقات فراغت دانش آموزان چندين نهاد كار واحد اما ضعيف ارائه مي نمايند )

  4-     استفاده از يك تيم كارشناسي قوي و توانمند در طرح مسائل حقيقي جامعه ، نياز ها ، ضرورت ها و طراحي جايگاهي براي فعاليت هاي آتي امور تربيتي با توجه به موقعيت هاي زماني ، آرمانها  و محدوديت ها و خارج كردن اين بخش از وابستگي هاي حزبي و تشكيلاتي كه خود آفت نظام بوده و كاركردي منفي بجاي مي گذارد .

  5-     آموزش تعدادي از مربيان براي موقعيت هاي تخصصي و مورد نياز و همچنين جذب كمبود نيرو در اين گرايش ها با استفاده از كسب مجوز هاي لازمه يا مجوز امكان استفاده از نيروهاي علاقه مند و توانمند بدنه آموزش و پرورش در ديگر رشته ها

 

6- تاثيرات مثبت اجراي پيشنهاد در آموزش و پرورش

1-  احياي نقش و جايگاه مربيان پرورشي

2-  فعال تر شدن مربيان در جهت اجراي مقاصد پرورشي

3-  غني شدن فعاليت هاي تربيتي و اجتماعي اجرا شده توسط مربيان

4- تسهيل  وصول به اهداف پرورشي نظام

 

      6-        لطفا چنانچه پيشنهاد شما با گزارش ، ارائه آمار ، اطلاعات ، مدارك و يا نمونه هاي موفق ، واضح تر مي گردد به فرم ضميمه نمائيد .

 

 نام و نام خانوادگي و امضاء پيشنهاد دهنده  : محمد قمي فر / كارشناس مسئول فرهنگي و اجتماعي مديريت آموزش وپرورش سبزوار

 

آرايش و مد گرائي مظاهر فريبنده اي در تهاجم فرهنگي

                              مقدمه

 

تهاجم فرهنگي دشمن تاريخ طولاني و مفصلي دارد  ، استكبار جهاني و زورمداران عصرحاضر از آن هنگام كه در تهاجمات نظامي خود به كشورهاي غني و داراي ذخائر ، گرفتارمبارزه حق طلبانه  مردم شده  و مجبور به سرمايه گذاري فراوان نيروي انساني مي شدند و از طرف محافل جهاني و مردم كشور خود درجهت اين حضور و  از دست دادن نيروي انساني زير فشار قرار          مي گرفتند ، استراتژي خود را تغيير داده و تهاجم فرهنگي خاصي رادر جهت    بي هويت كردن جوانان و سرمايه هاي اصلي يك كشور براي حملات غير انساني خود به كار مي گرفتند .

آنها تا آنجا به اين روش مبارزه دل بسته اند كه ” لئو مك و لاي“ انگليسي در مورد روش تعليم و تربيت انگلستان در ميان مردم هند گفته است :

“ ما بايد حد اكثر توان خود را بكار ببريم تا طبقه اي بوجود آيد كه بين ما و ميليون ها افرادي كه برآنها حكومت مي كنيم مترجم باشند ، طبقه اي از اشخاص كه از لحاظ خون و رنگ هندي ولي از جهت ذوق ، عقيده و اخلاق ،هوش و فكر انگليسي باشند “.[1]

پايه هاي اين تهاجم بر اساس تفكر فوق بوده در قرن حاضرهم  به علت توسعه و گسترش وسائل ارتباط جمعي مانند تلويزيون ، ماهواره ، كامپيوتر و ديگر و سائل رسانه اي، شكل تهاجم مرموز تر شده ودر چرخة نياز به اطلاعات و آگاهي هاي مورد نياز اين غول هاي رسانه اي ،  همانند  چاقوي دو دم  عمل كرده  و در اثر كمترين غفلت افراد  تحت تاثير و هجمه خود قرار مي دهد .[2]

از تعامل و استفاده نا آگاهانه ازچنين رسانه هائي نفوذ فرهنگي بيگانگان بصورت آرام و به زيان فرهنگ خودي شكل مي گيرد و اين نفوذ در قالب ترفند هاي خاصي مقابله و تهاجم فرهنگي خود را عملي مي نمايد .


 

آرايش و مد گرائي مظاهر فريبنده اي در تهاجم فرهنگي

نفوذ فرهنگي در قالب تمايلات ، آرزو و آمال  بيننده  و به شكل آرام و تدريجي از طريق ارائه مد هاي گوناگون در لباس ، كفش ، آرايش و صور مختلف در دكورمنزل ، ساختمان ، سيستم ماشيني و         خود نمائي نموده و بر گرايش هاي يك قوم و ملت تاثير مي گذارد .

و بر اين اساس است كه فرهنگ برهنگي و بي حجابي از طريق مد هاي لباس ، آرايش و رايج      مي گردد و چنين نمودار مي كند كه زيبائي ، قدرت ونفوذ فرد متاثر از ظاهري خاص و سبك معرفي شده آنان است .[3]

صاحبان زر و سرمايه هم به نوعي مبلغ اين فرهنگ شده و در جهت كسب درآمدهاي سرشار در فراگير نمودن اين فرهنگ كوشش خواهند نمود .

آنان كه نمايندگي فروش كالاهاي خارجي را دارند بدون توجه به معيار هاي فرهنگي كشور خود ، ايجاد كننده و معرف يك مد  متاثر از فرهنگ وارداتي غرب خواهند شدوفعاليت خود را چنين ادامه خواهند داد

پس از توليد يك نوع لباس با رنگ و زمينه اي مغايربا لباس هاي گذشته بايد تبليغات وسيعي را بكار گيرند. يك روش مرسوم و موثر در اين تبليغ اجير كردن تعدادي نوجوان و جوان بيكار و حاضر شونده در محافل عمومي است . اين مجموعه افراد كه لباس هاي خود را به رايگان دريافت مي كنند ، متعهد مي شوند كه در ساعات مشخصي از روز در محل  رفت و آمد مردم  و علاقه مندان به  خريد ، بازديد و   حاضر شوند  اين خيابان شلوغ و تجاري كه مركز خريد پوشاك خانواده ها و محل نمايش جديد ترين نوع لباس  ها است پايگاه حضور اين مجموعه شده تا بتواند به نوعي مردم و صاحبان بوتيك را متاثر سازد .

همزمان با اين حركت بازاريابان و عوامل فروش پوشاك ،تعداي لبا س (همانند لباس هاي افراد اجير شده و به اصطلاح مد روز ) را به عنوان نمونه به بوتيك ها ارائه نموده و در جهت معرفي اين نوع لباس ها تبليغ ويژه اي خواهند داشت و براي اثبات ادعاي خودپوشش همان جوانان را شاهد و گواه خواهد گرفت .

فروشندگان اين مغازه ها كه در صدد كسب مشتري و فروش مناسب روزانه هستند تعدادي از اين    نمونه هارا سفارش داده وسپس با نمايش ابتكاري لباس ها پشت ويترين مغازه،  عملكرد اين تبليغ رامضاعف خواهند نمود . چنين روشي به خريداران لباس(خانواده ها خاصه جوانان كه روحيه اي تنوع طلب دارند) و به فروشندگاه پوشاك شهرستاني كه براي خريد لباس راهي اين شهر شده اند چنين تلقين مي كند كه پوشاك معرفي شده فروش مناسبي خواهد داشت و آنها را نيز به سوي خريد و تبليغ چنين پوشاكي خواهد كشاند و پس از چندي در دورترين نقاط كشور هم اين نوع لباس تبليغ و توزيع خواهد شد  تا آن زمان كه چرخه اقتصاد توليد كنندگان ، مدل و پوشاك جديدي را عرضه نمايد و اين ما جرا تكرار شود.

از نظر روان شناختي  نيز اين هم گرايي و توجه به پوشش همسالان براي نوجوانان و جوانان مهم و قابل توجه است ، آنان براي اينكه زمينه هاي مناسبي درجذب شدن به گروه هاي دوستي و اجتماعي پيرامون  خود را بدست آورند ، اقدام به همانند سازي با ديگران مي نمايند تا باعث پذيرش آنان از خود شوند.

 بديهي است اگر اين جمع تحت تاثير الگو هاي غربي قرار داشته باشند  افرادعلاقه مند به ارتباط و جوانان بي هويت و مقلد را نيز به سوي خود متمايل نموده و ندانسته مبلغ چنين فرهنگ هائي خواهند شد .

 

سبب شناسي تهاجم فرهنگي

1-      نگراني كشورهاي استكباري از پيشرفت و گسترش فرهنگ اسلام بخصوص ايران و تلاش در جهت استحاله فرهنگي اين كشورها از طريق بي هويت كردن نو جوانان و جوانان.

2-           از بين بردن ارزش ها و روحيه انقلابي مردم كه به نوعي حركت استحماري اسبكبار جهاني را      بي اثر و كند مي كند .

3-       دگر كون سازي انديشه ها و آرمانهاي الهي مردم و از بين بردن ايمان الهي آنان و حاكميت بخشي به ارزش هاي مادي و ترويج دنيا گرائي كه منافع بيگانگان را تضمين مي كند .

4-            تضعيف فرهنگ خود باوري و استقلال ، از بين بردن وحدت ملي و القاء تعارض بين توسعه كشور و ارزشهاي انقلاب اسلامي.

5-       پايين بودن اطلاعات و آگاهي هاي مذهبي بعضي از خانواده ها و نداشتن معيار هاي لازم براي تشخيص مظاهر فريبنده از رفتار هاي اصيل و اخلاقي .

6-       فشارهاي اجتماعي و خانوادگي فريب خوردگان ،كه به نوعي تمدن را در خلاف اصول ديني تصوير سازي نموده و گرايش به دين را نوعي عقب ماندگي تلقي نموده اند .

7-            ايجاد روحيه يأس و نا اميدي و  نشان دادن عدم كار آيي حكومت ديني و الگوئي انقلاب اسلامي

8-            و

 

ابزار و روش هاي تهاجم فرهنگي

1-           ارائه تصاويرمستهجن و فيلم هاي محرك براي دور كردن جوانان از ارزش هاي اصيل اسلامي

2-       الگو سازي هنرپيشه هاي غير متعهد(توليد فيلم و سريالهاي تلويزيوني مطابق با خصائص و روحيات نوجوانان و حوانان به جهت  تاثير گذاري فرهنگ غربي بر مردم و سينما گران داخلي ).

3-            معرفي مظاهر دنيوي (مصرف گرائي ، توجه به ظواهر) براي تغيير ارزش ها و خود بيگانگي جوانان .

4-      چاپ و نشر رمان هاي عاشقانه ، اشعار و مقالات غيز ارزشي و جهت دار براي دور كردن نيروهاي انساني از ريشه ها و اصالت مستحكم خويش.

 

راه حل مشكل

براستي راه حل مشكل كدام است؟ مربيان و اولياء تربيتي چه روشي را بايد بكار گيرند كه نفوذ فرهنگ بيگانه را خنثي و يا كم اثر نمايد ، در حالي كه ناچار به استفاده از رسانه هاي ارتباطي روز هستند و استفاده از اين ابزار روز به روز  فراگير تر مي شود .

براي يافتن جواب لازم است به عوامل موثر در ايجاد يك رفتار پرداخته شود و مشخص گردد كه يك رفتار و يا عكس العمل در افراد چگونه شكل مي گيرد .

بديهي است كه رفتار خود يك معلول است و نبايد بعنوان يك علت مورد توجه قرار گيرد  البته بسياري از اولياء تربيتي به رفتار به عنوان يك عامل اصلي  نگريسته اند و بدون توجه به علت حقيقي رفتار سعي در كاهش و يا تقويت آن داشته اند  در حالي كه رفتار خود يك معلول است و علت هاي موثري در بروز يك رفتاروجود دارندكه برابر اعتقاد تعدادي از نظريه پرداران  عبارتند از :

      1)          اطلاعات ،آگاهي ها و دانسته هاي يك فرد كه منجر به نوعي نگرش مي شود.

      2)          رغبت ها ، تمايلات و خواسته ها ،كه از احساسات دروني فرد متاثر مي شوند.

      3)          ارزش ها ، باور ها و اعتقادات پذيرفته شده هر فرد

چنانچه بخواهيم در رفتاري تغيير بوجود آيد بايد در عوامل موثر بر رفتار تغيير بوحود آوريم تا رفتار كه تابعي از تاثيرات عوامل فوق است مطابق با نظر هدايت كننده و پديرنده  جهت دهي و هماهنگ گردد.

 

الف ) اطلاعات ،آگاهي ها و دانسته هاي يك فرد كه منجر به نوعي نگرش مي شود.

اطلاعات و دانسته ها زمينه ساز ايحاد نگرش ها هستند ، همچنين نگرش ها از جايگاه و نفوذ شخصيتي افراد نيز متاثر مي شوند كه اين تاثير ناشي از دانسته و يا اطلاعي قبلي و پذيرفته شده در افراد است و قسمت مناسبي از رفتار آدمي را بدون تحقيق و تفحص شكل مي دهد[4]

براي يافتن چرائي يك رفتار بايد آگاهي و نگرش فرد را كاويد ودلائل ذهني اورا مورد توجه قرار داد ، مثلا اگر نگرش يك نوجوان اين باشد كه آرايش خاص مو و پوشش جلف و متفاوت از ديگران  سبب زيبائي و جذبة او خواهد شد ، براي تامين اين نياز به پوشش خاص اقدام نموده و پس از عمل به اين نگرش توجه (مثبت يا منفي)ديگران را نيز مشاهده خواهد نمود ، از آنجا  اين مقوله در راستاي نيازهاي رواني اوست نوعي تقويت وگرايش را در او به وجود خواهد آورد و انگيزه لازم براي ادامة رفتار او را به دنبال خواهد داشت .

بجاي مبارزه با اين عملكرد و فشاروارد كردن بر فرد براي تغيير اين گرايش و بايد نگرش اورا تغيير دهيم و زمينه هاي منفي اين گونه تقليد ها را به او بنمايانيم تا او به باور جديدي برسد و خود به تغيير روش اقدام نمايد .

در اين گونه مواقع آگاهي ها و نگرش هاي فرديا تاييد مي شوند و يا اصلاح مي گردند و يا بايد كلا تغيير  نمايند ونگرش جديدي مورد پذيرش آنان قرار گيرد كه در هر حالت رفتار فرد هم تحت تاثير قرار خواهد گرفت .

ب )رغبت ها ، تمايلات و خواسته ها  ، كه از احساسات دروني فرد متاثر مي شوند.

آدمي در برابر هر موقعيت جديد دو نوع واكنش خواهد داشت.

    ·     احساس خوشايند از موقعيت جديد ،كه اين احساس سبب علاقه مندي و گرايش مثبت به آن موقعيت ، رفتار و يا گفتار خواهد شد و بگونه اي ادامة اين راه و موقعيت را نيز تضمين خواهد نمود.

    ·      احساس ناخوشايند از موقعيت جديد ،كه اين حالت باعث نفرت ، گريز و فاصله گرفتن از موقعيت جديد خواهد شد و فرد سعي در فراموشي و خارج كردن آن از ذهنيت خود خواهد نمود .

در تغيير رفتار بايد احساسات فرد را مورد بررسي قرار داد و خوشايندي يا ناخوشايندي احساس را  واكاوي و متاثر نمود ،

برجسته سازي موقعيت هاي خوشايند با ابزارهاي متداول تربيتي چون تشويق ، تاييد ، وانمود سازي عملكرد افراد موثر و مثبت و منفي سازي موقعيت هاي ناخوشايند از طريق استدلال ، آموختن اجتناب ، همراه سازي با موقعيت هاي نا خوشايند پذيرفته شده ،  از رمز و رموز كار مربيان توانمند خواهد بود

 

ج )ارزش ها ،باور ها و اعتقادات پذيرفته شده هر فرد

مجموعه دانسته ها،نگرش ها ، احساسات و تمايلات در صورتي كه هماهنگ و مؤيد يك ديگر باشند به اعتقاد ارتقاء يافته و به باور تبديل مي شوند .

بديهي است براي ايجاد تغيير در اعتقاد و باور افراد ، احتياج به كار علمي و تلاش جدي تري داريم ، زيرا علاوه بر آنكه بايد آگاهي افراد را متحول سازيم در نگرش آنها هم تاثيرات جدي بوجود آوريم .

از طرفي بسياري از رفتار ها پس از باور، دروني شده و زمينه اي از عادت وتكرار ادامه آن رفتار را پشتيباني مي كند و يا اينكه تاييدي از آموزه هاي ديني را با خود همراه نموده است .

واضح است كه چنين كار و روشي نياز به درايت و توانمندي خاصي دارد و تخريب كننده يك باور و اعتقاد بايد قدرت ساختن بناي مستحكم تري از آگاهي ، اعتقاد و نفوذ شخصيتي  را  داشته باشد .

 

تجربه اين ديدگاه و نظريه در محيط آموزشگاهي

بر اساس چنين اطلاعات و دانسته هائي به كار مشاوره اي خود بصورت گروهي (مشاوره گروهي)و فردي  ادامه داده و اغلب اوقات تاثيرات مثبت تغيير نگرش ومتقاعد سازي را به عينه مشاهده مي نماييم .

در چند سال اخير كه وضعيت پوشش(كم حجابي و بدحجابي) نگراني هاي خاصي را ايجاد كرده است ، با مجموعه همكاران خود در كارشناسي فرهنگي ، اجتماعي و مشاوره اقدام به چنين فعاليت هائي نموده ايم .

1-  ارائه ديدگاهي مثبت از حجاب متاثر از نظرات مراجع تقليد ، خاصه حضرت امام(ره) و شهيد       والا مقام آيت الله مطهري اين فعاليت در قالب مسابقات كتابخواني ، مطالعه و تحقيق با عنوان پوشش برتر ارائه مي گردد و تا بتواند آگاهي و دانسته هاي دانش آموزان را تحت تاثير قرار داده و ارتقا  دهد .

2-   در جلسات پرسش و پاسخ كه در مدارس برگزار مي گردد ، فلسفه حجاب ، دلايل مد گرائي و چگونگي ايجاد مد ، اهميت مد ، فلسفه پوشش و چگونگي پوشش توضيح داده مي شود و شبهات دانش آموزان مورد توجه و اصلاح قرار مي گيرد و به سئوالات آنان در محيطي عاطفي و صميمي پاسخ داده        مي شود .

3-   در جلسات آموزشي و توجيهي مديران و مربيان پرورشي به توجه در ارائه الگو ها، نحوة برخورد و تبيين مسائل بدون هر گونه برخورد منفي و زننده تذكر داده مي شود و از آنان بعنوان ياوران اين طرح درخواست مساعدت مي گردد.

4-   در برخوردهاي فردي نيز ، صاحبان پوشش نامناسب در محيطي امن و صميمي به چرائي رفتار و تاثيرات نامناسب پوشش ناقص خود ، واقف مي شوند و براي گسترش اين فرهنگ به مدد ما مي آيند . البته اين تذكرات و توجيهات با برنامه ريزي قبلي و پس از ايجاد صميميت و تعاملات عاطفي صورت مي گيرد.

به جهت ارزيابي از تاثيرات اين روشهاي تربيتي از مديران و مربيان درخواست مي گرددبه ميزان پوشش هاي نامناسب(ديده شدن مو ، آرايش صورت در دختران ، پوشش جلف ، ژل زدن موها همراه با مدل هاي مغايرشئونات دانش آموزي در ظاهر توسط دختران و پسران ) در مدارس خود توجه نمايند و درصد انحراف را قبل و بعد از ارائه آموزشها به كارشناسي ارائه نمايند .

در كارشناسي هم از طريق عكس هاي دريافت شده از دانش آموزان براي نصب روي كارت هاي شناسائي تشكل ها به اين مهم توجه مي شود .[5]

در مدارسي كه مدير ، معاونين و مربيان به اين فعاليت اعتقاد داشته و هماهنگ عمل مي نمايند ، نمود هاي مثبت بيشتري از رعايت دانش آموزان را مشاهده نموده و به تاثيرات اين برخوردها و روش ها واقف شده و به كار خود دلگرم مي شويم .

 

تجربه فردي در محيط آموزشگاهي

دربرخوردهاي فردي خود با دانش آموزان و بكار گيري اين رفتاردر موقعيت هاي مأنوس هم به نتايح مثبتي رسيده ايم كه يك نمونه ازاين نوع رفتار ارائه مي گردد.

خواهري در مسابقات هنر هاي تجسمي مقام منطقه اي كسب نموده و سپس براي اعزام به مسابقات استاني آماده مي شد ، اين خواهر داراي پوششي جلف و نامناسب بود هر چند از نظر اخلاقي ،  متواضع و پذيرنده       به نظر مي رسيد .

هنگامي كه مقدمات اعزام او به استان فراهم مي شد ، به جهت تقويت توانمندي هاي هنري او تعاملاتي صورت مي گرفت،كه او را به اين اعتقاد رساند كه حامي وي در كسب مقام و موفقيت هاي بعدي هستيم .

اين فضاي صميمي و ياورانه ،آگاهانه تقويت شد تا بتوانيم در فرصتي مناسب او را به رعايت پوشش خود تشويق و ترغيب نمائيم ، لذا از توانمندي هاي او كه سبب ممتاز شدن ، بين دانش آموزان شده بود تعريف نموده و از او خواستيم كه اين ويژگي خود را به عنوان الگوئي از تلاش و مهارت ، محافظت و تقويت نمايد .

تا اينكه در يكي از مراجعات او به اداره كه محيط كاري براي صحبت و هدايت مناسب به نظر رسيد از خوشحالي خود به جهت موفقيت هاي هنري او سخن گفتيم و ادامه داديم كه از پوشش او عليرغم همه توانمنديهايش  نگرانيم  !

از صحبت هايش چنين دريافت نموديم كه نگرش او اين است كه چون كار هنري دارد پس بايد در پوشش خود هم متفاوت از ديگران باشد يعني در ظاهر و پوشش خود هم تابع آرايش ها و مدل هائي خاص باشد .

پس از دريافت نظريات او اين مقوله را باز نموديم كه اين رفتار از وقار و حياي ممتاز دختران مي كاهد و اورا مورد توجه چشم هاي ناپاك قرار مي دهد و بصورتي در معرض خطر قرار مي گيرد .

براي اثبات ادعاي خود نگاه مردانه به اين پديده را توضيح داديم[6] و اعلام نموديم كه منحرف ترين پسران ، هنگام انتخاب همسر به سمت كسي مي روند كه مورد اطمينان بوده و كمتر مورد توجه چشم هاي ناپاك و نفس هاي پليد باشند .

همزمان با اين صحبت ها نوعي پذيرش و پشيماني همراه با شرم را در او مشاهده كرده و آثار تقيد مانندپوشش دادن مو با شال و رعايت هائي در نگاه و در همين جلسات مشاهده نموديم.

او ذهنيت خود را صادقانه به زبان مي آورد “ اين پوشش جذبه من را بيشتر و توانم را مضاعف نشان       مي دهد ” “جوانا ن دختران داراي حجاب سنگين را براي ازدواج انتخاب نمي كنند ” و دربرابرگفته هاي او بناي مستحكمي براي پوشش ، حيا و وقار خود همگام با ديگر توانمندي هايش ارائه مي شد ، قطره هاي اشكي همراه با حيائي خاص ناشي از آگاهي به نتايج اين رفتار گواهي بر تغيير نگرش او بود .

پس از اين برخورد صميمي ، بررسي حالات و رفتار او در مدرسه و خارج مدرسه  مورد توجه قرار گرفت ، تغييراتي اساسي در پوشش او بوجود آمده بود ،ما توصيه اي براي پوشش چادر  به او نداشتيم اما انتخاب چادر توسط او ما را به تاثير امر به معروف همراه با صيانت ازشخصيت افراد آگاه نمود.

روزي كه بايد همراه با مربي خود به استان اعزام مي شد شخصيت محجب و بزرگواري را مشاهده نموديم كه حيائي خاص در نهاد خود داشت و برخورد  استوار او نشان دهنده آگاهي كامل به رفتار جديد خود و سپاسگذاري  از برخورد صميمانه ما بود.

اميدواريم كه رفتارها و برخوردهاي بعدي ما و تمامي مربيان به نتيجه اي مثبت برسد و سبب نجات عزيزانمان از انحراف و پليدي باشد .

                                                  ــــــــــــــــــــــــــــ   ان شاءالله   ــــــــــــــــــــــــــــ

           پي نوشت ها :



[1] - تهاجم فرهنگي ، علل و عوامل ، فصلنامه داخلي بسيج فرهنگيان ، پيش شماره اول ، 1382 صفحه 12

[2]  - هنگامي كه انسان نياز خود را از طريق وابستگي به ديگران تامين مي كند بگونه اي رتبه ي مناسبي را براي آنان در نظر مي گيرد و از همين رتبه خود ساخته متاثر مي گردد ، بهمين جهت است كه بيگانگان شخصيت هاي علمي خود را پدر هر علم معرفي مي كنند تا هنگام استفاده ديگران از آن علوم غير مستقيم توانمندي آنان را قبول نموده و از ديگر روش هاي آنان نيز تبعيت و تقليد شود .

[3]  - آنان فرم جديد خود را در پوشش  افراد باهنر ، عالم و دانشمند ارائه نموده و ظاهري فرهنگي به آن مي دهند و سپس چنين تلقين مي كنند كه افراد هنگامي زيبا و قابل ستايش خواهند شد كه جلوه اي از اين مظاهر فريبنده داشته باشند .

[4]  - مانند پذيرش از معلمين و اولياء تربيتي برابر يك اصل پذيرفته شده كه اگاهي و توانمندي آنان مانع هر گونه اشتباهي است ودلسوزي و رحمت آنان هميشه در جهت منافع فرد است ، پس لازم نيست درستي هر رفتار كاويده و بررسي گردد و تا زماني اين پذيرش باقي است كه فرد اشتباه فاحشي مشاهده ننمايد و جايگاه فرد نزد محاطب محفوظ بماند.

[5]  - با اين اعتقاد كه دانش آموزي كه حاضر به آزاد گذاشتن مو جلو دوربين عكاسي است، به حرمت اين امرجلو عكاس كه نامحرم است آگاهي داشته و حتما مي داند اين عكس به دست افراد نامحرم ديگري هم مي رسد كه معمولا در عكس هاي پرسنلي بايد توجهاتي داشته باشيم .

[6] - هرچند هدايت مردانه و باز كردن ديدگاه جنس مخالف ممكن است سريع تر به نتيجه برسد اما اگر بتوان براي اينگونه هدايت ها از ناصحان خواهري كمك گرفت كه ازمقبوليت لازم برخوردار بوده  وداراي توانمنديهاي ممتازي هم باشند  به نتايج موثر تري خواهيم رسيد و مشكلات برخوردهاي مردانه هم مرتفع خواهد شد .

 

 

 

منابع و ماخذ:

1-   كرومبولتز(جان، دي و هلن ،بي )، تغيير دادن رفتارهاي كودكان و نوجوانان ، ترجمه و تأليف ،دكتر يوسف كريمي.تهران ، انتشارات فاطمي، چاپ دوم ، 1367

2-    فرقاني رئيسي ، شهلا  ، شناخت مشكلات رفتاري ، تهران ، انتشارات معاونت پرورشي وزارت آموزش و پرورش، 1370

3-   شوراي نويسنده گان ، مقاله تهاجم فرهنگي ، علل و عوامل ، تهران، فصلنامه داخلي بسيج فرهنگيان نيروي مقاومت سپاه ، پيش شماره اول ، 1382

4-    قمي فر ، محمد ، جزوه آموزشي تربيت حس ديني در كودكان، منبع آموزشي مربيان دوره  پيش دبستاني معاونت سما ،1380

آموزش مهارت هاي زندگي

« هوالمستعان »

آموزش مهارتهاي زندگي و نقش مشاوره

آدمي در مسير تكاملي خود مالك منابع و وسائلي براي زندگي مؤثر است ، اوست كه مي‌تواند خود را در زمان حال تجربه كند و گذشته و آينده را از طريق به ياد آوردن و پيش بيني وقايع به تجربه در آورد.

خداوند متعال نيز آدمي را آگاه و مسئول آفريده است تا بتواند از طريق آگاهي هاي خود ، قادر به انتخاب باشد و مسئوليت  رفتارهاي نهان و آشكار خود را بپذيرد تا توانائي آن را بدست آورد كه پاسخهاي  مناسبي به محرك هاي دروني و بيروني خود ارائه نمايد و بعنوان موجودي متكامل شامل جسم ، هيجانات، افكار ، احساسات و ادراكات در محيطي مناسب به اصلاح و تعادل رفتار خود بكوشد و خود را به شكوفائي برساند ( 1)

آدمي با سرمايه هاي وجودي خويش مي تواند احساسات ، افكار ، هيجانات و اداراكات خود را تحليل و بررسي نمايد و مطلوب ترين راه را براي ادامه حيات برگزيند.

براي دستيابي او به فضائل ، موانع ، دردها و رنج ها مورد توجه قرار مي گيرند ، اگر آدمي بتواند بر مشكلات خود فائق آيد و از سدهاي پيش راه بگذرد ، نگهداري و پايداري فضيلت‌هاي بدست آمده را آسان از دست نمي دهد و چنانچه فرزندان ما به اين حكمت زيبا در كسب فضائل آگاه شوند قطعاً در بردباري و شكيبائي ها استوارتر خواهند بود.

نقش مشاور نيز در اين مسير تكاملي نقشي حساس و مؤثر است ، آگاه كردن آدمي به چگونگي مقابله و مبارزه با مشكلات ، پشتوانه قرار گرفتن وي در جهت تقويت روحيه ها و بالا بردن ظرفيت هاي احساسي و رواني انسانها از نكات ممتاز كاركرد او در كسب فضائل است و تلاش هاي او در جهت تقويت خود باوري ، اعتماد بنفس و استقلال زمينه هاي تكامل و تقرب آدمي را به منبع والاي پاكيها فراهم خواهد نمود.

تعريف مهارتهاي زندگي

مهارتهاي زندگي عبارتند از مجموعه اي از توانائي ها كه زمينه سازگاري و رفتار مثبت و مفيد را فراهم مي آورند ، اين توانائي ها فرد را قادر مي سازند كه مسئوليت هاي نقش اجتماعي خود را بپذيرد و بدون لطمه زدن به خود و ديگران با خواست ها ، انتظارات و مشكلات روزانه ، به ويژه در روابط بين فردي به شكل مؤثري روبرو شود ( 2)

انسان در تعاملات حياتي خود با محيط اجتماعي واجد صفاتي خاص مي شود ، مهمترين تأثيراتي كه محيط زندگي بر رفتار بجاي مي گذارد از طريق احساسات و عواطف است و همين ها است كه بصورتي نگرش آدمي را تحت تأثير قرار داده ، تغييراتي اساسي را رقم خواهد زد و نهايتاً‌ در اين تعاملات است كه آدمي تجربياتي را كسب مي كند  و پس از تكرار و تمرين  رفتارها ، مهارت هائي را بوجود مي آورد.

پژوهشگران معتقدند تعدادي از مهارت هاي كسب شده پايه فعاليت هاي مربوط به ارتقاي بهداشت روان را سبب خواهد شد.

تأثير مثبت مهارتهاي زندگي

مهارتهاي زندگي شخص را قادر  مي سازند تا دانش ، نگرش و ارزش هاي وجودي خود را به توانائي هاي واقعي و عيني تبديل كند تا بتواند از اين توانائي ها در استفاده صحيح تر نيروهاي خود بهره گيرد و زندگي مثبت و شادابي را براي خود فراهم سازد.

شخصي كه از مهارتهاي زندگي در مراوده و ارتباط با ديگران كمك مي گيرد به احراز موفقيت‌هاي ذيل نائل خواهد شد

الف : قدرت تحمل نسبت به نظرات مختلف و احساس امنيت  نسبت به گفتار ديگران

ب : انجام  بموقع  كار با توجه به شرايط زمان و مكان

ج : برنامه ريزي و كوشش در امور مفيد و دوري از هر كار بي فايده 

د : راز داري و كنترل گفتار

هـ : برداشت واقع بينانه از جهان و عبرت آموزي از وقايع تاريخ گذشته (3) 

و : تقويت خود پنداره و اتكاء به نفس

ز : استفاده از ظرفيت ها و كنش هاي هوش

همچنين مهارتهاي زندگي اثر مناسبي در جهت كاهش آسيب هاي فردي و اجتماعي خواهند داشت و با ايجاد نگرش هاي اصولي و علمي در انتخاب بهترين شيوه در انجام بهينه هر فعاليت نقش مؤثر خود را اثبات  خواهند نمود.

انواع مهارت هاي زندگي

در معرفي انواع مهارت هاي زندگي كه در ساختار شخصيتي انسانها مشاهده و در عملكرد آدمي نقش هاي ارزنده اي بجاي مي گذارد در اين مقاله به اختصار سخن گفته خواهد شد ، تعداد و تنوع اين مهارت ها در ديدگاههاي متفاوت و جوامع مختلف قابل بررسي است ، هدف اصلي ما بررسي نقش سازنده مشاوره در چگونگي ايجاد مهارت هاي زندگي و گزينش بهينه آن است كه مي تواند تحول عظيمي را در ساختار زندگي انسان بوجود آورد.

تعدادي از مهارت هاي زندگي بشرح ذيل ارائه خواهد شد.

1-تصميم گيري

2- حل مسئله

3- تفكر خلاق

4- تفكر انتقادي

5- روابط مؤثر اجتماعي

6- خودشناسي

7- همدلي

8- انعطاف پذيري (4)

و  . . . .

1-تصميم گيري

انسان به عنوان يك موجود برخوردار از تعقل به مطلوب ترين روش ها در دستيابي به هدف توجه مي كند لذا مي خواهد  در شرايط اطمينان كامل تصميم گيري نمايد.

امروزه ايجاد مهارت در تصميم گيري بعنوان يكي از پايه اي ترين مهارت هاي زندگي بشمار مي آيد ، زيرا زندگي در جوامع  پيشرفته ، گسترش ارتباطات اجتماعي و افزايش انتخاب ها را فرا راه اقشار مختلف خاصه جوانان قرار داده است ، انتخاب رشته تحصيلي ، شغل و همسر از جمله موارد مهم تصميم گيري هستند . تصميمات صحيح وعقلائي در اين موقعيت ها نتيجه‌اي مؤثر در زندگي فرد بجاي خواهند گذاشت و از تعارضات و تنش هاي رواني فرد خواهند كاست .

هر چند تصميم گيريهاي غير منطقي و نادرست باعث اضطراب و ايجاد افسردگي خواهد شد ولي تصميم گيري عاقلانه آينده اي روشن را بوجود خواهد آورد و اطمينان و آرامش ويژه اي را به زندگي فرد هديه خواهد نمود در اين صورت است كه نقش مشاوره و هدايت هاي مشاور مي تواند بعنوان عنصر آگاهي ونيروي پشتيبان ياري دهنده وي بسوي تصميم گيري صحيح و اصولي باشد . هر گاه براي تصميم گيري مطلوب به توانائي هاي خاص از جمله افزايش خودآگاهي ،‌ درك ارزش هاي فردي و خانوادگي ،‌ مهارت هاي انتخاب هدف و روابط مطلوب بيني فردي و... نياز باشد و تصميم گيرنده واجد اطلاعات لازم‌، موقعيت مناسب و قدرت استنتاج مناسب نباشد نياز به مشاوره در صدر امور قرار مي گيرد .

دادن اطلاعات مفيد و مناسب ، خارج كردن فرد از تأثيرات والقاآت نامناسب اجتماعي‌، دوستان و خانواده و زمينه سازي يك موقعيت ويژه براي تصميم گيري مستدل ، كافي و مناسب از توانمنديهاي يك مشاور در چنين مواقعي است .

حضور مشاور بعنوان يك راهنماي مطلع باعث مي شود كه اطلاعات و دانسته هاي لازم را در اختيار تصميم گيرنده قرار دهد ،‌ نتايج احتمالي هر فعاليت را با تكيه بر تجربه هاي متفاوت افراد، پيش بيني نمايد ، فرد را در فضائي واقعي و حقيقي قرار دهد و با حضور دلگرم كننده خود از اثرات تنش زاي لحظه هاي بحراني كاسته و محيط آرامي را براي تصميم گيري عاقلانه افراد فراهم آورد

بديهي است تصميم گيري در چنين موقعيتي مقرون به صواب و داراي نتيجه مناسب‌تري خواهد بود كه در مجموع تصميم گيرنده از شك و دو دلي رها شده و انتخابگر راهي خواهد شد كه تا اندازه اي به نتايج و تبعات انتخاب خود ، آگاه و مقدمات لازم براي برخورد با موقعيت هاي حاصل از تصميم گيري خويش را تمهيد خواهد نمود ،‌

اين توان جز در سايه اعتماد و ياري گرفتن از مشاوران آگاه و دلسوز ميسر نخواهد شد .

2-حل مسئله

حل مشكلات فراروي انسان تأثير سازنده اي در ايجاد اعتماد بنفس و كسب آرامش آدمي دارد و به انسان نيروئي ويژه و انگيزه اي مناسب براي مواجهه سازنده با مشكلات هديه مي نمايد .

حل مسئله كه بقول انديشمندان در بالاترين سطح فعاليت هاي شناختي انسان قرار دارد (5) نيازمند يك سلسله فعاليت هاي تخصصي و داشتن بسياري از توانمنديهاي شخصيتي است‌، برخي مسائل رو در روي آدمي داراي راه حل هاي واضح هستند و بعضي راه حلهاي زياد روشني ندارند .

راه حل هاي ساده متأثر از تجربيات و دانسته هاي قبلي آدمي است اما آن دسته از مسائل كه به سادگي قابل حل نيستند مؤيد آن است كه يافتن راه حل در حوزه دانش و تجربه فرد نيست لذا بايد اطلاعات جديدي فراهم آيد مفهوم صحيح مشكل ارائه شود و به حل مشكل بصورت عميق نگريسته شود و يا اينكه از اطلاعات پيشين در تركيبي تازه و متناسب با موقعيت جديد بهره گرفته شود .

تلاش براي رسيدن به هدف از مسيرهاي خاص و يافتن بهترين راه حل و استفاده از راهبردهاي حل مسئله چاره كار در مسائلي است كه راه حل زياد روشني ندارند .

در حل مشكلات و معضلاتي كه در حوزه دانش آدمي قرار نمي گيرد ، نقش مشاوره از جايگاه خاصي برخوردار است ، هنگامي كه مشاور فرد را در جهت حل مسئله اي ياري و هدايت مي‌نمايد .

ابتدا ، زمينه هاي مناسب براي درك و فهم سئوال يا مسئله را فراهم مي آورد و به مراجع خود كمك مي كند تا اطلاعات لازم براي حل مشكل را از طريق مجاري مناسب كسب نمايند و قادر شوند كه اطلاعات اصلي و كمكي را از اطلاعات حاشيه اي كه ياريگر او نيستند جدا سازد .

آنگاه بايد فرد ترغيب شود تا به راه حل هاي متفاوت بينديشد وبراي هر راه حل نتيجه نهائي آن را پيش بيني نمايد ، انتخاب بهترين روش حل مسئله و بازبيني فعاليت پسنديده حل مسئله از ديگر اقدامات مراجع در حل بهينه مشكلات است

با نگاهي جامع به فعاليت هاي فوق و بررسي جايگاه مشاوره به اين نتيجه مهم مي‌رسيم كه وجود مشاوراني آگاه و مجرب در جهت ياري كردن به انسانهاي داراي مشكل ، ضرورت تام خواهد داشت ، آنان همواره در صدد آن هستند كه فضائي فراهم آورند كه فرد مبتكر و مستقل انديش بار آيد ، از قيد محدوديت ها رهايي يابد و در حل مسائل زندگي خود موفق باشد .

3-تفكر خلاق

خلاقيت پديده اي عمومي است كه به درجات مختلف نزد همه افراد وجود دارد ، لذا بايد به هر فرد كمك كرد تا با خودشناسي لازم ، اطمينان و اعتماد بنفس به اين موقعيت نائل آيد .

غني بودن محيط آموزش و پرورش ، توسعه اطلاعات و افزايش سرعت واكنش افراد نسبت به انگيزه هاي محيطي نيز بر كيفيت خلاقيت خواهد افزود به تعبيري خاص اگر بتوانيم قدرت تصميم گيري و مهارت حل مسئله را بگونه اي تلفيق و تقويت نمائيم به حصول تفكر خلاق كمك نموده ايم و زمينه هاي لازم براي پرورش خلاقيت را فراهم آورده ايم قدرت تفكر خلاق از نگاه آدمي به فراسوي تجارب و خارج كردن خود از بن بست ها و محدوديت‌ها ريشه مي گيرد و فرد را از حالت خشك و قالبي گذشته به سوي انديشه هاي آزاد و ارائه نظريه هاي متفاوت سوق مي دهد و نهايتاً موقعيتي بوجود مي آورد كه انعطاف ، اصالت و رواني را در افكار و اعمال آدمي بوجود مي آورد در ايجاد تفكر خلاق هم جايگاه مشاور از اهميت خاصي برخوردار است .

مشاور با آموزش هاي لازم و ايجاد نگرش ويژه اي ، در روش كار و انتظارات محيط آموزشي ، تغييرات كلي بوجود مي آورد و با ايجاد اعتماد بنفس ، نوآوري ، آزاد انديشي و نظاير آن و آموزش تفاوت هاي فردي عقيده و نظر جديدي را فرا راه مراجعان قرار خواهد داد .

مشاور اين عقيده را كه خلاقيت ذاتي است و فقط عده محدودي از آن برخوردارند را كنار مي گذارد و اين واقعيت را كه عده معدودي از خلاقيت بيشتري برخوردارند ولي بقيه نيز مي توانند در صورت پرورش مطلوب ، از خلاقيت مناسب بهره مند شوند ، را به ديگران تفهيم خواهد نمود .

مشاور راهكار و راهبردهاي لازم براي كسب اطلاعات و معلومات را در اختيار فرد مي‌گذارد يعني مي كوشد محيط مساعدي براي بروز خلاقيت فرد را فراهم آورد .

4-تفكر انتقادي

تفكر راهي براي معنادار كردن روابط بين رخدادها ، مفاهيم ، اصول و اشياء است و تفكر انتقادي هم انديشيدن درباره شيوه تفكر خود است ، به تعبيري مهارت تحليل عيني اطلاعات و تجارب را تفكر انتقادي معرفي كرده اند

در تفكر انتقادي عوامل مؤثر بر رفتارها و نگرش ها ابتدا مشخص شده و مورد ارزشيابي قرار مي گيرد و سعي مي شود از مهارت هاي تفكر بالاترين استفاده مفيد صورت گيرد در مجموع اين نوع تفكر بهره گيري از راهبردها و مهارت هاي شناختي به منظور بالا بردن بازده مطلوب رفتارها است

واجدين اين نوع تفكر داراي شفافيت مواضع ، تصحيح نگرش ها و كاهش فشار ناشي از تعارضات و باورهاي تحميلي هستند

نقش مشاوره در اين نوع تفكر وضوح بيشتري دارد ، هرگاه فرد از دريافت مبهم موضوعات در رنج باشد ، مشاور مواضع متفاوت را معرفي و در ارائه و تبيين نگرش هاي صحيح توانمندي هاي خود را به ثبوت خواهد رساند و نقاط ضعف و قوت مسائل را بازگو خواهد نمود ، همچنين در مواقع متأثر شدن فرد از فشارهاي همسالان ، رسانه ها و ارزش هاي محيطي با پشتوانه قرار دادن فرد و آگاهي مراجع در كاهش فشارهاي پيراموني آدمي نقش مؤثري ايفا خواهد نمود در واقع مشاور ، تسهيل كننده تفكر انتقادي است زيرا اوست كه با اشراف نسبتاً جامعي بر مسائل و پديده ها و بدور از هر گونه منفعت طلبي و ترس از موقعيت‌هاي خود ساخته ، عناصر اصلي تحليل و بررسي قضايا را كنار هم قرار مي دهد و به مراجع كمك مي كند تا از دريچه او به حوادث نظاره كند و سپس تصميم گيري معقول و عالمانه اي داشته باشد ، بديهي است ره آورد چنين موقعيتي حتماً نمود هائي از موفقيت خواهد بود

5-روابط مؤثر اجتماعي

رفتار اجتماعي مؤثر و موفق بدون ارتباط هاي صميمي و دوستانه غير ممكن و بعيد بنظر مي رسد ، قدرت برقراري و حفظ ارتباطات انساني در بهداشت روان افراد ، رفتارهاي اجتماعي اشخاص تأثير بسزائي دارد .

يكي از عوامل مهم ارتباط بين فردي ، توانائي يا ناتواني شخص در ابراز وجود است و ابراز وجود باعث گرفتن حق خود و ابراز عقايد و احساسات و افكار خويش بطور مستقيم و صادقانه است به نحوي ، كه در اين حق خواهي و تكاپو براي رسيدن به خواسته هاي خود ، حقوق ديگران نيز محترم شمرده شود .

نقش مشاوره در اين موقعيت از آن جهت مهم تلقي مي شود كه با هدايت مشاوران

-شخص قادر به تشخيص حقوق و منافع خود مي شود تا براساس آن عمل كند

- بدون ترس و واهمه و بدون اضطراب بر حق خود پاي فشارد

- بتواند احساسات و عواطف واقعي خود را بيان كند

-و در همه حال بدون فراموش كردن حق ديگران به مطالبه حق خود اقدام نمايد

فردي كه تحت تأثير تعليمات عالمانه و آموزش هاي مناسب مشاور قرار مي گيرد قادر به برقراري روابط مؤثر اجتماعي خواهد شد زيرا در سطوح بالاتر اين ارتباط ها

-افراد احساسات خود را نسبت به يكديگر براحتي ابراز مي كنند

-علاقه مند به حضور مأنوس خود در كنار يكديگر خواهند بود

-به رغبت ها ، نيازها و علايق دوستان توجه خواهند نمود

تا رابطه گرم تري بين آنان بوجود آيد و روابط آنان دوام بيشتري يابد و اين موفقيت جز در سايه همكاريهاي مشاوران امكانپذير نخواهد بود .

6-خود شناسي

معرفي خودشناسي بعنوان يكي از مهارت هاي زندگي قابل تأمل است ، اكثر مكاتب و روش هاي مشاوره اي و روان درماني در مباحث روان شناختي و حتي پيش از آنها مكاتب الهي به ويژه اسلام ، افراد را به تدبر در خويشتن فرا خوانده اند از آنجا كه خودشناسي مقدمه ارتباط مؤثر با ديگران است و هر انساني نيازمند حفظ و تقويت عزت نفس خويشتن است و تخريب عزت نفس در هر فرد موجب احساس حقارت و در نتيجه اضطراب خواهد شد لازم است به انگيزه بسياري از رفتارها توجه نمائيم .

پي بردن به انگيزه هاي اصلي رفتارها نيز نيازمند خودشناسي و بررسي زواياي وجود است ، پس لازم است در جهت خودشناسي نيز از استوانه هاي متفكر و عالمي كمك بگيريم تا ما را به اعماق اميال و خواسته هاي خود آگاه نموده و به توانمنديهاي خود آگاه شويم .

با فهم حقيقي توانمنديها ، احساس حقارت در آدمي از بين خواهد رفت و زمينه هاي بروز اضطراب مرضي خواهد خشكيد در چنين حالتي اعتماد بنفس حاصل از توان موجود ، آدمي را به واكنش و برخوردهاي اصولي با موقعيت هاي جديد اميدوار خواهد ساخت و در طي همين تعاملات زمينه هاي رشد و تعالي بوجود خواهد آمد

اگر بپذيريم كه عدم استفاده از توانمنديهاي آدمي ناشي از عدم آگاهي اوست به جايگاه مشاوره و اطلاعاتي كه در جهت بهينه سازي رفتار از طرف آنان در اختيار مراجع گذاشته خواهد شد آگاه شده و باز هم نقش مهم مشاوره را مؤثر خواهيم يافت .

7-همدلي

تلاش براي فهم موقعيت زندگي ديگران و زمينه سازي براي پذيرش خود در ميان ديگران بخشي از مهارت همدلي است هرجا كه به هميا ري و مشاركت افراد نياز باشد ، همدلي موتور محركه اين حركات خواهد شد و كارآئي رفتارها را مضاعف خواهد نمود .

افراد تنها در زماني مي توانند به همديگر كمك كنند كه عواطف و تجربه هاي ديگران را دريابند ، دوستاني كه در روابط خود با ديگران احساس رشد مي كنند هنگامي به اين امر واقف خواهند شد كه بدانند دوستشان چه احساساتي دارد .

هرگاه عضوي از جامعه انتظار آن داشته باشد كه ديگران او را با تمام ويژگي ها و خصلت ها بپذيرند ، خودش هم بايد قادر به فهم عقايد ، باورها و احساس ديگران باشد .

متأسفانه نداشتن مهارت در همدلي و توجه نكردن به مجموعه فضاي شناختي و عاطفي ديگران سرچشمه بدفهمي هاي فردي و بدتر از آن خصومت هاي نژادي است ، فقدان همدلي در نوجوانان باعث متوسل شدن به روش هاي انحرافي بيان خويشتن مي شود بگونه‌اي كه گاهي در تضاد با ارزش هاي اجتماعي و فرهنگي قرار مي گيرد .

در مقوله همدلي نقش مشاوره بارز خواهد بود ، مشاور با بيان واقعي موقعيت ها به همياري و مشاركت افراد بعنوان زمينه هاي رشد اجتماعي اقدام مي نمايد ، در متعادل كردن عواطف نقش مؤثري دارد ، افراد را حساس به كسب تجارب مختلف مي نمايد و به فرد كمك مي كند تا با روش بررسي و تحليل زواياي متفاوت ذهن در فهم عقايد موفق باشد ، باورها را به ثبوت برساند ، انگيزه هاي مناسب رفتاري را فراهم آورد ، در شناخت ديگران پيشقدم شود و با تكيه بر استعداد و توانمنديهاي خود به ارتباط مؤثرتر افراد كمك نمايد و اين همه جز به ياري و كمك مشاورين دلسوز ميسر نخواهد شد .

8-انعطاف پذيري

دوره جواني و نوجواني دوره جوشش هيجانات آدمي است ، آنان بايد راههاي تشخيص هيجان را در خود و ديگران بياموزند و روش هاي مقابله با هيجانات و كاهش تأثيرات اين پديده را در رفتار تمرين نمايند .

خشم ، اندوه ، نفرت ، پرخاش و ... در صورتيكه كنترل نشوند بهداشت رواني را به طور جدي تهديد مي كنند كنار آمدن با اين فشارهاي رواني نمونه اي از مهارت هاي زندگي بشمار مي روند (6)

زندگي كردن در جوامع صنعتي و توسعه يافته و محيط هاي پرتراكم شهري نيازمند تصميم گيريهاي بيشماري در امر تحصيل شغل ، ازدواج و دهها متغير ديگر است و فرد را در فشار رواني قرار مي دهد ، تداوم اين فشارها فرد را از حالت طبيعي و تعادل خارج مي سازد .

يأس ، نا اميدي ، اضطراب مزمن و افسردگي از نتايج قرار گرفتن در محيط هاي پرتنش و پرفشار است كه در اين مقوله هم نقش مشاوره در درجه اول قرار دارد .

مشاور به فرد كمك مي كند تا منابع و زمينه هاي فشار رواني را شناسائي كند تا پس از شناخت راههاي اثرگذاري بر فشارهاي رواني در كنترل آثار مخرب اين نيروها موفق باشد .

از طرفي مشاور راهنماي فرد خواهد شد تا در صورت عدم مقابله با فشارها بتواند در محيط زندگي خود تغيير بوجود آورد و برخي از منابع فشار را از خود دور سازد ،

صبر ، حوصله ، پذيرش ابتلائات و آزمايشات ، همگي از ابزارهاي ايجاد انعطاف و تحمل در آدمي خواهند بود و مشاور از اين ابزارها استفاده لازم را خواهد داشت و اهتمام او در جهت متعادل كردن مراجعين است كه به سهم خود كاري ارزشمند و مقرون به صواب خواهد بود .

نتيجه

در مجموع يادگيري موفقيت آميز مهارتهاي زندگي احساس يادگيرنده  را در مورد خود و ديگران تحت تأثير قرار مي دهد و علاوه بر آن با تغييراتي كه كسب اين مهارت در افراد بوجود مي آورد برداشت و نگرش ديگران را هم تحت تأثير قرار مي دهد ، يادگيري مهارت هاي زندگي در دوران نوجواني و جواني اثرات نسبتاً پايداري بر ساخت شخصيت آنان خواهد داشت ، رفتارهاي تحصيلي آنان را مؤثر، آينده نگري آنان را مثبت و انگيزه كاري آنان را مضاعف خواهد نمود .

بنابراين مهارتهاي زندگي

 الف :‌ يكي از عوامل گسترش بهداشت رواني است .

 ب :‌ ظرفيت ها و كنش هاي هوش را ارتقاء مي بخشد .

 ج : از رفتارهاي خشونت آميز و مخرب فرد جلوگيري مي نمايد .

د: تقويت خودپنداره و اتكاء به نفس را سبب خواهد شد .

هـ : آسيب هاي فردي و اجتماعي را از بين خواهد برد .

 و : دانش و نگرش واقعي را فرا راه آدمي قرار خواهد داد .

 ز : ارتباطات اجتماعي آدمي را گسترش خواهد داد .

ح : قدرت تفكر خلاق و انتقادي را در افراد بوجود خواهد آورد .

ط : زمينه ساز ابراز وجود و كسب خودشناسي خواهد بود .

و نهايتاً آينده پر ثمري را فرا راه جوانان و فردائي پرافتخار را براي دين و ميهن اسلاميمان فراهم خواهد آورد. اختصاص پست مشاوره در مدارس متوسطه گامي ارزشمند در جهت اين تكاپوشناسي است و تاكنون نتايج پر ثمري را به نظام آموزش و پرورش كشور عزيزمان ارائه داده است ، اميد است كه مسئولين نظام تعليم و تربيت در اختصاص چنين جايگاهي براي مدارس راهنمائي هم پيشقدم شوند                                                         

ان شاء ا ...


 

پي نوشت ها

1-برداشتي از ماهيت انسان در ديدگاه نظريه پردازان گشتالتي ،‌ نظريه هاي مشاوره ، لوئيس شيلينگ  ترجمه سيده خديجه آرين ،‌صفحه 224 ،‌ تهران : انتشارات اطلاعات ،‌1372

2-مهارتهاي زندگي ، فرهاد طارميان و ديگران ،‌چاپ سوم ، صفحه 21 ، تهران ، مؤسسه فرهنگي منادي تربيت،  1379

3-اصول بهداشت رواني ،‌ سيد ابوالقاسم حسيني ، چاپ دوم ،‌صفحه 43 ، مشهد ، انتشارات دانشگاه مشهد ،‌1263

4-منبع شماره 2 صفحه 23

5-روان شناسي پرورشي ،‌علي اكبر سيف ، چاپ هفتم ص 514 . تهران ، مؤسسه انتشارات آگاه ، 1371

6-كنار آمدن با فشار هاي ناشي از هيجانات بصورت مثبت همان انعطاف پذيري است و جزء مكانيسم هاي رواني بشمار مي رود كه بصورت ارادي و خود آگاه صورت مي گيرد و تكيه بر آموزش هاي فردي دارد .


 

منابع و مأخذ

1-آقا زاده ، محرم مقدمات مهارتهاي مطالعه و پژوهش ، چاپ اول ، تهران : مؤسسه فرهنگي منادي تربيت ، 1379

2-حسيني ، سيد ابوالقاسم  ،‌اصول بهداشت رواني ،‌چاپ دوم ، مشهد : انتشارات دانشگاه مشهد ،‌1363

3-سيف ،‌علي اكبر ،‌روان شناسي پرورشي ، چاپ هفتم . تهران : انتشارات آگاه ، 1371

4-شعاري نژاد ، علي اكبر فعاليت هاي اجتماعي و گروهي ،‌چاپ دوم . تهران : مؤسسه فرهنگي منادي تربيت ،‌1380

5-شيلينگ ، لوئيس ، نظريه هاي مشاوره ، ترجمه سيده خديجه آرين ،‌ تهران انتشارات اطلاعات، 1372

6-طارميان فرهاد و ديگران ، مهارتهاي زندگي ،‌چاپ سوم ، تهران : مؤسسه فرهنگي منادي تربيت ، 1379 

 

نماز و پاکی

                              

                         مقدمه

 

نماز ركن اصلي دين است و بايد اصلي ترين جايگاه را در زندگي مردم داشته باشد حيات طيبه انسان در ساية حاكميت دين خدا، وقتي حاصل خواهد شد كه انسانها دل خود را به ياد خدا زنده نگهدارند و به كمك آن بتوانند با همه جاذبه هاي  شر و فساد مبارزه كنند.1

در نظام هستي يكي از جلوه هاي رحمت الهي، نمود تطهير است . دستگاه آفرينش داراي خصيصه ي شست و شو و تطهير است، اين كه درياها و گياهان گاز انيدريد كربنيك هوا را مي‌گيرند يكي از مظاهر تطهير است. وجود آنتي بيوتيك هاي طبيعي و مصنوعي كه ميكروبها و موجبات مرض را از بين مي برند و همچنين سلامت بعد از مرض ،مصداق ها و نمونه هاي ديگري از اصل تطهير در آفرينش است.

همچنين در معنويات هم مصاديقي براي تطهير و شستشو  يافت مي شود، مغفرت و محو عوارض سوء گناه از اين قبيل است. مغفرت، عبارت است از شستشو دادن دلها و روان ها از عوارض گناهان . البته بعضي دلها قابليت خود را براي پاكيزه شدن از دست مي دهند زيرا كفر و شرك در آنها استقرار پيدا كرده دل را از قابليت تطهير خارج مي كند، كه در قرآن با تعابير «مهر خوردن قلب» و «طبع و ختم الهي » مطرح شده اند.

نماز، علاوه بر آن كه باعث از اله ي نجاست از بدن و لباس و محيط مي شود مهمترين عامل تطهير باطن هم بشمار مي آيد. نماز، انديشه و عقيده را از وسوسه هاي شيطاني، تطهير، و دل و نيت را از ناخالصيها پاك مي سازد . دلي كه با نماز اوج مي گيرد و از پليديها دور مي شود ديگرحاضر نمي شود كه به پستي گرايد و ديگر بار آلوده شود.

 

اهميت نماز

از آيات قرآن استفاده مي شود كه برنامه نماز در مكتب انبياء ديگر نيز بوده. در روايات اسلامي نماز پايه دين ، اصل دين ، قوام دين ، معرفي شده ، همانگونه كه قطعات آهن لبه ي عقربك قطب نما را از مسير خود منحرف مي كنند، علاقه ها و غرائز سركش، روح انسان را منحرف مي‌كند براي جلوگيري از انحرافات بايد قطعه ي آهن را از كنار قطب نما بر داريم تا بطور طبيعي قرار گيرد. بوسيله ي نماز روزي پنج مرتبه، عقربك روح خود را به سوي مبدأ هستي هدايت مي نمائيم. نماز از مهمترين و ضروري  ترين فرايض و تكاليف  اسلامي است كه بر هر بالغ و عاقلي واجب است ، حتي در غوغاي جنگ و غرقاب دريا  نيز اين تكليف از مسلمانان ساقط نمي شود. ارزش حياتي و اثرات معنوي نماز بحدي است كه پيشوايان گرامي دين نماز را ستون دين ناميده اند. 2

پيامبر اسلام (ص) در اين باره مي فرمايند:

گناهان انسان، در نماز همچون برگ درختان ميريزد.3

و نيز فرمودند:

نماز نور چشم من است و براي من همچون غذا براي گرسنه و آب براي تشنه است گرچه گرسنه و تشنه سير مي شود ولي من سير نمي شوم. 4

 

آثار نماز

 

 الف : آثار بهداشتي نماز (پاكي جسماني )

 

الف 1 ) بهداشت عمومي بدن

 

مي دانيم كه صحت نماز ، مشروط به پاك نگه داشتن بدن ، لباس ، جاي نماز و پرهيز از نجاست ها است كه موجب زدودن ميكروبها و آلودگي ها از محيط زندگي و حفظ بهداشت جسماني است آماده شدن براي اقامه نماز با وضو آغاز مي شود اما قبل از آنكه اعمال وضو با نظم مخصوص خود اجرا شود . پاك كردن اعضا و حذف موانع از آنها لازم است بدين ترتيب اعمال وضو بر اندام هاي عاري از آلودگي انجام خواهد شد . وضو نيز مانند غسل داراي آثار روحي و معنوي است .

آب غسل و وضو بايد زلال ، پاك و پاكيزه باشد ، و اين : بدان معني است كه اسلام ، آب‌مضاف‌: يعني آبي را كه بو ، رنگ و طعم آن تغييركرده است و بهداشتي نيست را ، پاك كننده نمي‌داند .

چون اسلام شخص نماز گزار را موظف مي كند كه روزي پنج نوبت نماز بخواند و با هر نماز ، طهارت هاي سه گانه ي قبلي را طبق دستور رعايت كند ، در حقيقت رعايت هميشگي بهداشت را واجب شمرده و نماز گزار را به رعايت كامل آن موظف كرده و به اين ترتيب طهارت جسم و روح را به هم پيوند داده است زيرا كه عقل و روح سالم در جسم سالم است و صحت عبادت را از كسي كه جسم و روح سالم دارد مي توان توقع داشت .

 

الف-2(  بهداشت دهان و دندان

پيامبر اكرم (ص) فرموده اند :

الطهور شطر الايمان       پاكي يك نيمه از ايمان است : يعني نيمي از نماز است 5

السواك شطر الوضوء                مسواك زدن نيمي از وضو است .

آن حضرت هيچ وضويي را بدون مسواك نگرفتند و هيچ نمازي را بدون مسواك قرائت نفرمودند‌. 6

 

و از صادقين (ع) روايت شده است كه :

صلاه ركعتين بسواك افضل من سبعني ركعه بغير سواك .

دو ركعت نماز با مسواك از هفتاد ركعت نماز كه بدون مسواك زدن خوانده شود برتر است . رسول خدا (ص) فرمودند : بسياري مضمضه و استنشاق موجب آمرزش و دور كننده ي شيطان است .

از مصداق هاي كلمه ي شيطان در اين روايت . ميكروبهاي موذي دهان و دندان است . تاثير استنشاق بويژه با آب سرد در ايجاد سلامت و نشاط براي كساني كه سينوسهاي سالم دارند مورد تاييد پزشكان است . شستن دست و صورت با آب خنك و توصيه به خشك نكردن آنها با حوله كه از ديگر مستحبات و ضو مي باشد صرف نظر از اينكه حوله ممكن است عاري از باكتري نباشد ، آب خنك كه حاوي اكسيژن محلول در آب است مي تواند در زدودن باكتريها تاثير مثبت داشته باشد. و وضو گرفتن با آب سرد در طول روز موجب آرامش عضلات و تخفيف تشنجات مي شود .

 

الف -3 ) نماز و سلامت تغذيه

 نماز گزار مسلمان حق ندارد از غذا ها و نوشيدني هاي حرام استفاده كند . خوردن و نوشيدن غذاها و نوشيدني هايي كه نجس شده باشند ، حرام است : يعني علاوه بر رعايت پاكي ظاهري تن ، درون جسم  مسلمان نيز بايد از نجاست هاي بيروني محافظت گردد ، همچنين بايد از خوراكي ها و نو شيدني هايي : مانند گوشت خوك و مشروبات الكلي كه ذاتاً حرام است بپرهيزيد . در نتيجه ، نماز ، نمازگزار را از بيماري ها و پيامدهاي سوء اين گونه تغذيه مصون مي‌دارد .

پيشوايان ما گفته اند : هنگام خواندن نماز ، نبايد معده پر باشد . اين دستور علاوه بر آنكه براي حضور قلب داشتن حال توجه به خدا ، سفارش شده است در واقع توصيه اي براي پرهيز هميشگي ازو اسراف و حفظ تعادل جسمي وروحيبوده است .بهترين راه سلامت جسم آن است كه ميانه رو باشيم و ازو افراط و تفريط در آشاميدن و خوردن بپرهيزيم . سهدي مي گويد:

نه چندان بخور كز دهانت برآيد                نه چندان كه ازضعف جانت بر آيد

سنگيني معده و پرخوري ، حجاب دل و خرد ، خاموش كننده ي نور معرفت ، مانع شونده از دخول در ملكوت ، و ايجاد كننده ي حالتي است كه  در نهايت ، موجب قطع كامل ارتباط با ندا و مرگ دل مي گردد .

 

ب : آثار معنوي نماز (پاكي روحاني )

 

ب - 1 ) بزرگترين و محكمترين پناه گاه معنوي

 

اسلام مردم را از سويي به روشهاي صحيح فكري و عملي  متكي برخرد ،  و دانش متكي بر محاسبه دعوت مي كند و از سوي ديگر بر تهذيب نفس و تنوير روان ، و باقي ماندن بر عواطف پاك و فطري بيشتر تاكيد مي ورزد : يعني هم به جهات علمي و عقلاني بشر توجه دارد . و هم به سلامت اخلاق در عاطفه اش نظر دارد . در مقام اثبات اصول خود بر علم و خرد تكيه مي‌كند و در ايجاد ايمان از محبت و عاطفه بهره مند مي گردد . اعتماد به نفس و تكيه به خود و نيروهاي خويش موجب استقلال شخصيت  و عزيز شدن نزد خدا و خلق خداست . اما اميد بستن به ديگران و تكيه كردن به اين و آن موجب محروميت مادي و معنوي و خواري در نزد خدا و خلق خداست . بنابراين ، نماز كه مشتمل بر عقل ، علم ، اختيار ، حس مسئوليت ، اتكا به حضرت حق و قدرت بي انتهاي او و قطع اميد از اغيار است . بزرگترين و محكم ترين سنگر اطمينان و آرامش  و استغناي روح انسان است . آن گاه كه مومن نماز گزار با تكامل معرفت به مقام عشق و محبت مي رسد ، عاشقانه و عارفانه نماز مي گذارد . تا آنجا پيش مي رود كه در بلندترين آشيانه عرفان ، و بزرگترين مامن و محكم ترين پناهگاه معنوي جاي مي گيرد و صاحب نفس مطمئنه  مي گردد .

ب  - 2)تاثير نماز در تهذيب اخلاق

 

بر اساس تعاليم عالي اسلام . انسان از يك سو سازنده و خالق و كردگار خويش است و از ديگر سو ساخته و پرداخته ي اعمال خود است . عامل ، در اين جهان و جهان ديگر از عملش جدا نمي گردد . در اين دنيا به گونه اي ساخته مي شود كه عمل كرده است و در آن جهان نيز بصورتي متناسب با كردار خود سزا و جزا خواهد ديد.

بنابراين علاوه بر تعليمات عملي كه پدر و مادر و اطرافيان و معلمان به او مي دهند و هر كدام در سعادت و شقاوت اين جهان و آن جهان او اثر دارد ، اعمال خودش نيز در شكل گيري نهايي شخصيت و خوشبختي و بدبختي دنيا و آخرتش موثر است .

نماز در تهذيب اخلاق انسان اثري همه جانبه دارد نماز نه تنها زداينده ي رذيلت ها ست بلكه زاينده و فزاينده ي فضيلت هاست .

امير مومنان علي (ع) فرمودند :

الصلوه صابون الخطايا نماز ، صابون شست و شوي گناهان است .8

 

ب 3 )تاثير نماز در تطهير معنوي انسان

 

در كتاب شريف نهج البلاغه ، ضمن يكي از خطبه هاي امير مومنان كه در آن مردم را به نماز سفارش كرده اند ، آمده است كه رسول خدا (ص) نمازهاي روزانه را به ُحمّه : يعني چشمه ي آب گرمي كه بيماران براي معالجه ، خود را در آن مي شويند : همانند فرمودند كه نماز گزار در هر شبانه روز مي تواند پنج بار به تطهير خود در آن بپردازد و روايت شده است كه امير مومنان علي (ع ) فرمود:

كان رسول الله (ص) يا تينا كل غداه فيقول : رحمكم الله ، الصلوه «انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهر كم تطهيرا »

 

 

پيامبر اكرم (ص) هر بامداد به خانه ي ما مي آمد و مي فرمود : نماز بگزاريد ! خدا بر شما رحمت آورد ! نماز بگزاريد . «جز اين نيست كه خدا مي خواهد پليدي را از شما خاندان رسالت بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند 9 »

نماز مطهر است و نماز گزار را پاك و پاكيزه مي كند ، حال اگر كسي نماز مي خواند و باز هم بدنبال تباهي ها است بايد يقين كنيم كه او نماز حقيقي نمي خواند .

 

ج: نماز و پيشگيري

 

ج -1 ) نماز مهمترين عامل باز دارنده از تباهييها :

 

هر كجا نماز پايگاه داشت شيطان ها بساط خود را جمع مي كنند و هر كجا رشته ي نماز پاره شد همه ي كمالات متفرق مي شود ، خداوند بزرگ در هدية آسماني خود به پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد :

ان الصلوه تنهي عن الفحشاء و المنكر       قطعاً نماز از فحشا و منكر جلو گيري مي كند .

نماز گزار نمي تواند سست باشد ، لباس و مكانش حرام باشد ، بدنش ناپاك و لقمه اش آلوده باشد او بخاطر صحيح بودن نمازش مجبور است يك سري مراقبت هائي از خود داشته‌باشد ، ارتباط با خداوند روح قدسي به انسان مي دهد كه از ارتكاب آلودگي ها شرم دارد .

 

بعضي از روي ناآگاهي بر آية فوق ايراد مي گيرند و مي گويند اگر نماز ناهي از فحشا و منكرات است پس چرا بعضي نمازگزاران از گناهان پروا ندارند و نماز آنان را از انجام گناه باز‌نمي‌دارد .

در جواب بايد گفت : مفاهيم آيات مي رساند كه اگر نماز چنانكه حق آن است خوانده شود از فحشا و منكرات جلوگيري مي نمايد ، ثانياّ نماز مهم ترين عامل باز دارندة ازانجام گناه بشمار   مي رود.

 

ج -2 ) نقش نماز در دور كردن بيماريهاي نفساني :

 

امام علي (ع) فرمودند : خداوند بمنظور آرام كردن اندامها فروهشتن چشمها رام كردن جانها و نرم كردن دلهاي بندگان مومن خود وبيرون كردن خود خواهي از وجودشان آنان را به وسيله نمازها ، زكاتها و روزه از شر شيطان نگاه مي دارد در نماز فوائدي وجود دارد كه مي تواند نمودهاي سرافرازي و گردنكشي را از بين برده نحوست بيماري خودخواهي را برطرف نمايد . اين فوايد بشرح ذيل هستند:

1 ماليدن رخساره نيكو به خاك از روي فروتني

2 چسباندن اندامهاي ارزشمند( مواضع هفتگانه ) به زمين از روي كوچكي

اگر نيك بنگريم قدر و ارزش احكام عبادي اسلام را دريافت خواهيم نمود كه عمل به اين احكام مي تواند راه دشوار تكامل انسان را هموار كند و جامعه بشري را سامان دهد.

 

ج -3 ) تاثير نماز در رفع غفلت :

 

همه گناهان كوچك و بزرگ كه هر يك در بردارندهء نوعي ازو مفسده هاي شخصي، اجتماعي و روحي هستند و در عين حال نوعي كج رفتاري و بي ادبي بحساب مي آيند، در حالت غفلت و بي خبري رخ مي دهند و عوامل غفلت بعه تعبير قرآن ( متاع غرور) بسيار است.

آنچه غفلت را برطرف،عمل را صالح و انسان راتربيت مي كند، ياد خدا و تذكر است و عوامل تذكر نيز فراوان است. بعضي از عوامل تذكر ، تكويني و برخي ديگر تشريعي است.

عوامل تكويني تذكر: پديده ي حيات در گياهان و حيوان ها ، ارتباط عوامل مختلف با هم و خلاصه در و ديوار عالم ظاهر و تمامي ذرات جهان هستي كه آفريدة خداوند يكتاست، عوامل تكويني تذكر است كه نظر كردن به آنها اهل معرفت را به ياد خدا مي اندازد.

عوامل تشريعي تذكر : عواملي كه در شريعت اسلام براي رفع غفلت و ايجاد توجه، مقرر شده است عبادات است. از جمله عبادت هاي غير واجب، قرائت كلام خداست كه دستور تدبر در آن براي تذكر است همچنان كه امر به استماع قرآن و ساكت شدن به هنگام تلاوتش توسط ديگران براي تذكر است و اصولاً قرآن كتاب تذكره است . در ميان عبادت هاي واجب نيز، نماز بويژه نمازهاي يوميه و جمعه مهم ترين عامل ذكر و بهترين رافع غفلت است.

 

 

د: نماز  زنده كننده ي خصلتهاي عالي انساني

 

  1.              نماز روح تشكر و سپاس را در نمازگزار ايجاد و تقويت مي كند.

 2.              تخصيص ستايش به پروردگار ، هر گونه تملق و چاپلوسي را نفي مي كند.

 3.             تذكري بر اهميت تعليم و تربيت است.

 4.             نماز، پيوستن به خدا و بريدن از غير اوست.

 5.              نماز پرهيز از عصيان و اطاعت از خداست.

 6.              نماز آتش حرص را خاموش مي كند.

 7.             رقت قلب حاصل از انجام نماز انسان را به نيكوكاري مي كشاند.

 8.             نماز موجب پرهيزگاري و تقوا سبب تقويت نيروي تشخيص است.

  9.              نماز حالت تسليم و رضا به قضاي پروردگار است.

10.            نماز به ما مي آموزد كه تنها به خدا توكل كنيم.

11.            نماز خوان، از بيراهه و بيراهه روها بيزار است.

12.            نماز بندگي خداست و بندگي خدا انسان را از بندگي غير او نجات مي بخشد.

 جمع بندي و نتيجه گيري

 نماز مهمترين عامل تطهير ظاهر (جسم) و باطن (انديشه و عقايد) بشمار مي رود.

نماز علاوه بر آنكه زمينة از بين بردن نجاسات از بدن، لباس و محيط را فراهم مي آورد باعث پاكي انديشه و عقيده از وسوسه هاي شيطاني است و دل را از ناپاكيها و ناخالصيها پاك مي‌سازد، دلي كه با نماز اوج گيرد ديگر حاضر نمي شود كه به پستي گرايد.

نماز كه پايه و اصل دين و سبب پايداري مذهب معرفي مي شود مي تواند ديگر اعمال انسان را هدايت كند و گناهان آدمي را چون برگ درختان فرو ريزد.

آثار نماز فراوان است و نتيجة آن بحدي موثر است كه پيامبر گرامي اسلام نماز را نور چشم خود ناميده است . پاكي جسماني در زمينه هاي بهداشت عمومي بدن، بهداشت دهان و دندان، بهداشت تغذيه و پاكي معنوي همچون ايجاد بزرگترين پناهگاه روحاني، تهذيب اخلاق و تطهير آدمي از آفات، پليديها و ناپاكيها از آثار ارزشمند نماز بحساب مي آيند. علاوه بر اين آثار نماز مي‌تواند بعنوان مهمترين عامل بازدارنده از تباهيها نقش برجسته خود را اثبات مي كند و بيماريهاي نفساني را از آدمي دور نموده و رفع كنندة غفلت ها مي باشد.

وقتي به خصلت هاي عالي انساني حاصل  از اقامة نماز حقيقي توجه مي نمائي مي بيني تمام خوبيها و حسنات در برگزاري نماز خلاصه شده است و در يك معنا نماز پاكي است و پاكي، صفا و صميمت انسان باعث اخلاص او شده او را آمادة تقرب خداوند بزرگ خواند نمود ايزد متعال نيز پاكان و وارستگان از آلودگيها و گناهان را دوست دارد.

 

توصيه و پيشنهاد

 

نماز محكم ترين رشتة الفت بين بندگان و خداوند تبارك است ، نماز رهبري بسوي خوبي ها ظهور دهندة درستي ها، نجات دهنده از پستي ها، علاج كنندة نادرستي ها و درمان همة دردهاست. انسان براي ورود به جهان با عظمت نماز و دست يافتن به حقيقت آن بايد منازلي را طي نمايد در مرحله اول بايد در مسئله لباس و مكان و آب و وضو وغسل و خاك تيمم دقت‌نمايد كه از حق و حقوق تمام مردم و بيت المال مسلمين پاك باشد.

زيرا اگر اجزاي لباس يا قسمتي از مكان و محل نماز يا قطره اي از آب وضو و غسل مال ديگران و يا حرام باشد نمي توان خالصانه به بارگاه قدس خداوند قدم گذاشت و به ميهماني خداي بزرگ رفت آنجا مقام پاكان و نيكان است، آنجا منزل بينايان و دانايان است و نمازگزار حقيقي محال است در مسئله لباس و مكان و طهارت از دستور محبوب خود «خداوند» سرپيچي نمايد.

آنگاه كه توانستيم از محصول زحمت و كوشش خود لباس و عامل طهارت و مكان پاك بدست آوريم وارد مرحله بعد مي شويم و آن منزل عبارتست از بيرون آوردن لباس گناه از وجود و به تن كردن لباس تقوي و پاك كردن خود از شيطنت هاي نفساني و بيرون ريختن لجن هوي و هوس و رذائل از قلب رها كردن دوروئي و مكر و حيله و قرار گرفتن در مقام تسليم آن مقامي كه جز پاكي و طهارت طاهر و باطن نماند.

اينك مي توانيم به مرحلة بعد سفر كنيم و آن مرحله خالي كردن دل است از آنچه غير خداست پس همة حواس و ذهن بر محور عشق خدائي جمع مي شود و بر اين حقيقت مراقبت و مواظبت مي‌شود كه در اين سفر فراق خداوند با داروي وصال درمان مي شود پس اي عزيز:

 

 1.      به قدر توان اوقات مناجات با خداوند را غنيمت شمار و بدان كه عزت شرف و فضيلت و معرفت همه درمناجات با حق قرار داده شده است.

 2.         به اوقات نماز اهميت بده و خود را براي ملاقات با خداي بزرگ آماده نما ،زيرا در اين اوقات نورانيت خاصي قرار داده شده است .

 3.        مشغوليت هاي ذهني خودرا هنگام نماز كم كن، بلكه قطع كن و نماز را با امور ديگر مخلوط نكن.

 4.        درحالت هاي ائمه و معصومين در هنگام اقامه نماز، بينديش و آنرا درس عبرتي براي خود قرار ده‌.

 5.          توجه كن كه خداوند با رحمت و عطوفت خاصهء خود ترا پذيرفته است.

 

 

پي نوشتها:

________________________________________________

 1.          قسمتي از پيام مقام معظم رهبري حضرت آيت اخامنه اي به سمينار اقامة نماز نقل شده از كتاب يكصد و چهارده نكته دربارة نماز، محسن قرائتي صفحه 7.

 2.              نماز، نويسندگان : هيئت تحريريه انتشارات در راه حق نقل شده از كتاب بحارالانوار جلد 82 صفحه 203و 209

 3.             پرتوي از نماز، محسن قرائتي صفحه 7

 4.             همان منبع نقل شده از كتاب مجالس شيخ صفحه 7

 5.              نماز شناسي ، حسن راشدي ، نقل شده از المحجه البيضاء   ، صفحه 29

 6.              همان منبع ص 29

 7.             همان منبع  ص 31

 8.             همان منبع ص 159 به نقل از شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد جلد 2 صفحه 313

  9.                همان منبع ص 161 به نقل از كتاب بحارالانوار جلد 35 صفحه 209

 

منابع و مآخذ

___________________________________________

 

  1.         انصاريان ، حسين ، عرفان اسلامي جلد پنجم، تهران ، انتشارات پيام آزادي ، 1366

 2.         راشدي، حسن، نماز شناسي ، جلد دوم، تهران، انتشارات ستاد اقامة نماز، 1380

 3.        قرائتي ،محسن ، پرتوي از نماز، تهران، انتشارات ستاد اقامه نماز، 1371

 4.        قرائتي ، محسن، يكصد و چهارده نكته دربارة نماز، تهران ،‌انتشارات ستاد اقامه نماز ، 1371

 5.         هيئت تحريريه انتشارات در راه حق ، نماز ، قم ، انتشارات در راه حق ، 1360

 

شعر نماز

نمــاز

 

ای آنکه  ترا  قدرتِ  پرواز  خدا  داد

اکسیر جوانی  و  دلِِ  پر  زِ  صفا داد

آن چیز که درخواست نمودی به تمنا

او معبرِحق پویی و عرفان به شما داد

خواهی تو بجویی ثَمَرِ وصل به کویش

چون طالب وصلی همه هستیِ خود داد

او شاهد آن است که چه سان راه بپویی

این رحمت او بود  هدایت به شما داد

خواهی چو شوی راه رو  عزتِ و ایمان

می جوی مسیری که ترا وعدۀ آن داد

آرام وضو ساز  و  بخوان نغمۀ توحید

این دفترعشقی است که آن یاربه ماداد

از خود  تو  جدا   شو  اثرش  نور  ببینی

در  راهِ  وصالش  همۀ  پاکیِ  خود  داد

گر زمزمه ات  اوج  بگیرد  چو  ملائک

هم بودن و هم جمع غنائم به شما داد

مقصود از این زندگی خاکی ما چیست

جز و صل به معبود که او وعدۀ آن داد

فانی چو شدی رمز بقا یافتنی شد

این رحمت حق بود ، غنا را به شما داد

چون غرق صفاگشته تو بیمار بجویی

ره جوی کدامین دل بیمار به ما داد

قرب است و نشاطی ، عقلا واله و حیران

آگه چو شدی رمز وصالش به شما داد

آسان بنما رخ که تو اکنون همه نوری

از راه تکامل ثَمَرش را به شما داد

ای آنکه نمازت همه شور است و تمنا

تو یافته ای معرفتی را که خدا داد

پاسداری از گوهر عفاف و حجاب

گوهر عفاف و حجاب

هيچ باغباني را سرزنش نمي كنند كه چرا دور باغ خود ، حصار و پرچين كشيده است ؟

 چون باغ بي ديوار ، از آسيب مصون نيست و ميوه و محصولي براي باغبان باقي نمي ماند .

 هيچ كس هم به نام آزادي ديوار خانه خود را برنمي دارد و شبها دَرِ حياط خود را باز نمي گذارد .

چون خطر رخنة دزد جّدي است .

هيچ صاحب گنج و گوهري هم جواهرات خود را بدون حفاظ در معرض ديد رهگذران نمي گذارد ،

 تا بدرخشد ، جِلوه كند و چشم و دل بربايد . چون خودِ جواهر ربوده مي شود .

هرچيز كه قيمتي تر باشد درصد مراقبت از آن بالاتر مي رود . هرچه كه نفيس تر باشد ،

 بيم ربودن و غارت بيشتر است و مواظبت لازمتر . اگر دَرِ شيشة عطر را باز بگذاري عطر ش مي پرد .

اگر رشته مرواريدت را در كمد و صندوق نگذاري و درب آنرا نبندي ، گم مي شود .

 اگر در مقابل پنجره ي خانه ات توري نزني ، از نيش پشه ها و مزاحمت مگس ها در امان نخواهي بود .

وقتي راه ورود پشه ها را مي بندي ، خود را « مصون » ساخته اي ، نه « محدود » و زنداني .

 وقتي دَرِ خانه را مي بندي يا پشت پنجره ي اتاقت پرده مي آويزي ،

 خانه ي خود را از ورود بيگانه و نگاه هاي مزاحم ، در پناه قرار داده اي .

نه اينكه خود را در قيد و بند و حصار افكنده باشي .

اگر براي ايمني از خطر ها و آسودگي از مزاحمان خود را بپوشاني ،

نه كسي ايراد مي گيرد ، ونه اگر هم ايراد بگيرد اعتنا مي كني ؛

چرا كه سخنش را بي منطق و نا آگاهانه مي دا ني و مي بيني .

زن بخاطر ارزش و كرامتي كه دارد بايد محفوظ بماند و خود را حراج نكند

 ودر بازار سوداگران شهوت ، خود را به بهانه چند نامه و نگاه و لبخند نفروشد .

  زن بخاطر لطافتي كه دارد ، نبايد در دست هاي خشن كامجويانِ ديو سيرت ،

 كه نقاب مهرباني و عشق برچهره دارند ، پژمرده شود .

 و پس از آنكه گل عصمتش را چيدند ، اورا دور اندازند ، يا زير پاهايشان له كنند .

زن بخاطر عصمتي كه دارد و ميراث دار پاكي مريم است ، نبايد بازيچه هوس و آلوده به ويروس گناه گردد .

 گوهر عفاف و پاكي كم ارزش تر از طلا و پول و محصول باغ و وسايل خانه نيست .

 دزد ايمان و  غارتگران شرف و پاكي نيز فراوانند .

سادگي و خامي است كه كسي خود را در معرض ديد و تماشاي نگاه هاي مسموم و چشمهاي نا پاك قرار دهد

 و به دلبري و جلوه گري بپردازد و و خيال كند بيمار دلان و رهزنان عفاف را به وسوسه نمي اندازد

 و از زهر نگاه ها و نيش پشه  هاي شهوت در امان مي ماند !

بعضي از « نگاه ها » ويروس « گناه » منتشر مي كند .

و بعضي از  « چهره ها » حشره  « مزاحمت » جمع مي كند .

خراب كردن همه ي ديوار ها و بر داشتن همه ي پرده ها ، و باز گذاشتن همه ي پنجره ها ،

 نشانه ي تيره انديشي است ، نه  « روشنفكري » علامت  « جاهليت » است نه  « تمدن » ! مي گويي نه ؟

به طومار كساني نگاه كن كه پس از « رسوايي » و بي آبرويي ، با دو دست پشيماني برسر « غفلت » خويش       مي زنند و بر « جهالت » خود لعنت مي فرستند .

كسي كه از « جماعت رسوا » نگريزد  « رسواي جماعت » مي شود .

آنكه ايمان را به لقمه اي نان مي فروشد ، آنكه يوسف زيبايي را به چند سكه ي تقلبي عوض مي كند ،

آنكه

« كودك عفاف »  را جلوي صدها گرگ گرسنه مي برد و به تماشا مي گذارد ،

 روزي هم پشت « ديوار ندامت » اشك حسرت بر دامن پشيماني خود خواهد ريخت

از اول كه جامه عفاف سفيد و شفاف است ، نبايد گذاشت چركابه گناه بر آن بپاشد .

از اول بايد مواظب بود كه اين كاسه چيني نشكند  ، و اين جام بلورين ترك بر ندارد .

از اول نبايد به پاي بيگانه ، اجازه ورود به مزرعه ي نجابت داد كه بوته هاي نورَ س عصمت را لگد مال كند .

گزيده اي از كتاب از همدلي تا همراهي  جواد محدثي

مسیر بندگی سروده شده برای مسابقات یادواره خون خدا   84- 1385

مسیر بندگی

 

ای که درعشقت نمی گنجد نظام بندگی

لیک  همراهت  همی  یابد کمال  بندگی

در گلابستان که بوی گل طراوت می دهد

یاد  تو  هر  سوز را دارد  بسی سوزندگی

یاد مادر  از دل  مجروح  تو  غم بار  بود

او که یادش مرهم  دل هاست در آزادگی

درد  غربت  گر  بجویم  یاد آرم  زینبت

او که  فریادش میسر کرد  هر سازندگی

همت  سجاد (ع) از کرب و بلا  آغاز شد

تا که افشا سازد او معنای هر درنده گی

آه می سوزم ، به قلبم آتشی وارد شده

از دل مجروح طفلان ای فغان از زندگی

غیرت  عباس آن  درد آشنای  پر زمهر

یاد  آرد  الفت  حق ،  در  مسیر  بندگی

گریه طفلی که می نوشد عطش گر دیده ای

چون بنوشم آب ، دارم من بسی شرمندگی

آن که یادش همره یاد پیمبر(ص) بوده است

داده  او  ما را بسی  معنای هر  آزادگی

باز می بینم نمازی پر ز اخلاص خدای

تا نشان معرفت باشد مرا در  زندگی

ای حسین جان (ع) یاد تو دارد بسی تابندگی

مرحمت فرما غریبان را شراب بندگی

تا به خود آییم در این وادی هول و بلا

نیست جز  یاد دلت  مارا مسیر بندگی

شعر درمانِ درد(حضرت فاطمه (س) و تمنای نیایش از سروده های سال 82

درمانِ درد

 

فاطمه(س) اسطورۀ تقوی، صلابت، استواری

هم ردیفِ انبیاء ،  مولا علی (ع)  را   افتخاری

فاطمه(س) ای مادر خوبی ، نجابت، رستگاری

زخمِ  پهلویِ  تو باشد  درد مندان  را  قراری

هان  بسوزد   دل  زِ  قلبِ  خونِ  زهرا (س)

لیک ، معیاری  برایِ  شیعه  در  هر  روزگاری

گفت پیغمبر که معراجش بهای بودن توست

لطف بنما  ، یاوری کن ،  التماسِ غمگساری

شاید این نامت که می گوید جدائی از شررها

ملهمی باشد به زخم شیعه  وقتِ دلسپاری

عصمتِ  مرضیه ات  کامل کند  هر زینتی را

هم چو شمشیری فرود آید  به فرقِ نابکاری

فاطمه(س) ، روحِ پدر تک گوهرِ زهد و سخاوت

دستگیری کن  تو  این  امّت  زِ  راهِ  بیشماری

مشکلاتِ  جامـعه  ایمان  ربـاید  از  دلِ  مـا

چون غم امّت بزرگ آید تو هَم، نیز ، اشکباری

آشنائی فاطمه(س) جان از دلِ پر رنجِ شیعه

بـر رضایِ  تو  بـنا گردد  رضـایِ کردگـاری

فاطمه(س)  جان مبدأ لطفِ خدا و رحمتِ حق

خود تو راضی باش از ما ، برکتِ هر روزگاری

تا ابد  لعنت  کند  هر  سینۀ  مجروح  از غم

آهِ  مظلومان  بسوزد  شوکت  هر شهسواری

توچه می گوئی«محمد» هر غمی درمان ندارد

گو چه سان درمان شود زخمِ دل از هر نابکاری

درد « مـادر» را بـکاهد رهـرو راهِ رسـالـت

پیروی کن  شیعه  از نورِ وِلا ، تو  رستگاری

ملتمس گشتیم ما ،  همچون غریبانِ قیامت

التماس از دل  برآید ، رحمتِ پـروردگاری

علم  و  ایمانی عنایت کن نیازی را برآور

رستگاری ده به ما تا هم نماند شرمساری

     

                   دی 1382

تمنّای نیایش

در این میدانِ تو وارد شو که ایمان شکل می گیرد

به دردی مبتلا گشتی ، تِلاشَت شکل می گیرد

ز عارف چون که پرسیدم نیایش چیست در ذهنت

نگاهی پر زمعنا  چون کند ، غم شکل می گیرد

نگاهش مهر و رحمت می فزاید قلب مهجورم

به وصف این کلام ناب ، گفتن شکل می گیرد

نیایش رمز وصل و رمزِ رفتن سویِ معشوقی

به وصفش ناتوان باشی چو خواهش شکل می گیرد

نیایش رمز عرفان و سعادت حق نگر بودن

نیایش پیرو و همسو چو رفتن شکل می گیرد

نیایش ارزش جسمی که چشمش سویِ مولائی است

که تاگیرد پذیرش رحمت حق شکل می گیرد

نیایش رهروی و رستگاری شاهد نوروِلا بودن

چو از مبدأ بر آید انس و الفت شکل می گیرد

نیایش هم مصونیت و هم داروی هر دردی

نیایش دور بودن از پلیدی،آدمیت شکل می گیرد

نیایش را مگر هر دم به قلب خود بیارائی

که تا شوری به سر آید چو عشقی شکل می گیرد

برو ای رهرو صادق ، نیایش را تمنّا کن

تو خود معراج حق  بینی، تکامل شکل می گیرد

نیایش کن خدایت را از او ایمان و همّت خواه

برون از ما سوی بودی نیایش شکل می گیرد

 

بهمن 1382